Haberleşme Tesisatı

Bina İçi Haberleşme Tesisatı

BİNA İÇİ TELEFON TESİSATI (ANKASTRE)

1.1. Tanımı

Elektrikte sıva üstü tesisat demek olan ankastre, haberleşme sistemlerinde dağıtım kutusundan abone telefonuna kadar olan kısımdır. Yani evimizin, iş yerimizin genellikle girişinde bulunan kutudan bizim telefonumuza kadar olan tüm kablo, kanal, boru, santral ve sistemleri bina içi telefon tesisatı (ankastre) olarak isimlendirilir.

1.2. Gerekliliği

İlk telefon santrallerinde bağlantılar, görevli memurlar tarafından yapılmaktaydı. Bu tip santrallere manuel santral denir. Arayan abone önce operatöre çağrı isteğini iletir ve ilgili jak vasıtası ile aranan aboneye bağlanırdı.

1889 yılında Almon B. Strowger adındaki bir cenaze görevlisi kendisine telefonla çok az müşterinin ulaştığını düşünmeye başladı. Santraldeki operatörün rakip cenaze firmasının sahibinin karısı olduğunu öğrendiğinde ise bu fikri iyice kuvvetlendi. Sonuç operatöre gerek bırakmayan Strowger santralinin icadı oldu.

Daha sonra otomatik santrallerin öncüsü cross-bar santraller kullanılmaya başlandı. Bu santraller bir bağlaşma matriksi kullanmaktadır. Bunu takiben elektronik santraller kullanılmaya başlandı. Elektronik santralleri daha önceki santrallerden ayıran en büyük özelliği programlanabilir bir elektronik beyine sahip olmasıdır. Üstelik boyut olarak eski santrallere göre çok küçülmüştür. Elektromekanik teknolojiden, entegre devre teknolojisine geçiş ile birlikte eski santraller tarihe karışmıştır.

Ülkemizdeki tüm kurumlar, Türk Telekom hat ve santralleri ile birbirine bağlanmıştır. Türk Telekom, bu hatlardan yapılan görüşmeler karşılığında belli bir ücret alır. Ancak bir şirket veya kurum içerisinde bir gün içerisinde bile yüzlerce, hatta binlerce görüşme yapılabilmektedir. Bu görüşmeler Türk Telekom santraline bağlanarak yapılsa idi, hem sistemin kurulmasında hem de işletilmesinde anormal maliyetler söz konusu olurdu. Bu aşamada lokal özel santraller devreye girmektedir. Yani bir kuruluş veya şirket bu santrali satın alarak kendi binasına kurar. Tüm aboneler ve abone sayısından daha az sayıda Türk Telekom hattı bu santrale bağlanır. Böylece şirket içindeki görüşmeler çok küçük bir kablolama ve işletme maliyeti ile halledilirken, şirket dışındaki yerler aranacağında özel santral üzerinden Türk Telekom hatlarına bağlanılır.

1.3. Kullanılan Cihazlar ve Görevleri

1.3.1. Santral

Telefonla konuşmak isteyen abone sayısı sadece iki olduğu takdirde, bunları iki iletkenden oluşan bir devre ile birbirine bağlayarak konuşma olanağı vardır. Birbirleri ile konuşmak isteyenlerin sayısı fazlaysa, bunları ikişer ikişer bağlamak gerekir. Pratikte çok sayıda uç noktasının birbirine bağlanması ve çözülmesi söz konusudur. N aboneli bir kuruluşta, N.(N-1)/2 tane bağlantı hattı gerekir. Merkezileşmemiş bağlaşmada, bağlantı hatlarının her biri sadece belli iki abonenin görüşmesi sırasında kullanılır ve diğer zamanlarda atıl durumdadır. N abone sayısı arttığında gerekli hat sayısı da artacağından sistem çok verimsiz ve karmaşık hale gelir. Zaten pratikte böyle bir seçenek uygulanamaz. Böyle bir yapının uygulanamaz olacağı Şekil 1.2’de görülmektedir.

bina içi haberleşme tesisatı

Bu yüzden abonelerin her birinden bir çift telden oluşan hat çekilerek bir merkezde toplanması düşünülmüştür. Telefon abone hatlarının toplandığı, konuşma bağlantılarının yapıldığı ve çözüldüğü merkezi yerlere telefon santrali denir. Santral sistemlerinin temel amacı iki nokta arasında bağlantı kurmak ve görüşme sonrasında bu bağlantıyı çözmektir. Abonelerin birbirine bağlanmasında daha pratik ve ekonomik çözümler arandığında merkezi santral sistemleri devreye girer. Aboneler, abone hattı denilen hatlarla santrale bağlanırlar. Santralin ana fonksiyonu abonenin isteğine göre o abonenin terminalini istediği abonenin terminaline bağlamak ve haberleşme sona erince de çözmektir. Böyle bir yapı örneği Şekil 1.3’de görülmektedir.

bina içi haberleşme tesisatıbina içi haberleşme tesisatı

Şimdi bir telefon santralinin haberleşme kanal sayısını nasıl azalttığını görelim. N tane abone aynı anda en fazla N/2 konuşma yapar. Pratikte bu durumun ortaya çıkma olasılığı çok düşüktür. Bu nedenle santral aynı anda N/2’den daha az sayıda görüşmeye imkân verecek şekilde dizayn edilir. Böylece santral üzerinden geçen haberleşme kanalı sayısı da azaltılmış olur. Örneğin, 100 aboneli bir santralde konuşma kanalı sayısı 10 ise, 11. çağırma isteği karşılanamaz ve arama yapmak isteyen aboneye çevir sesi gönderilmez. Abonelere eş zamanlı konuşmalar yönünden kısıtlı imkânlar tanımak ve bunu gerçekleştirecek yapıyı kurmak, telefonculukta “imkânların paylaşımı ilkesi” olarak adlandırılır.

1.3.2. Konsol

Lokal özel santrallerde şef sekreter ya da konsol denilen değişik özelliklere sahip bir merkezi telefon vardır. Bu telefon kullanılarak santrale çeşitli kodlar girilir ve istenilen özellikler aktif hale getirilir. Bu telefon makinelerinin üzerinde özel fonksiyonlu tuş, ışık ve göstergeler vardır. Standart telefonlardan farklı olarak her santral üreticisinin kendi sistemine göre ürettiği özel telefonlardır.

bina içi haberleşme tesisatı

1.3.3. Telefon Makinesi

Haberleşme sistemleri içerisinde en yaygın olanı, kullanıcılar arasında doğrudan doğruya anlaşma olanağı sağlayan telefon olmuş ve bu yüzden de büyük önem kazanmıştır. Telefonun amacı, birbirinden uzakta olan insanlar arasında sözlü haberleşmeyi olanaklı hale getirmektir. Günümüzde standart olarak en yaygın kullanılmakta olan iki tip telefon makinesi vardır. Bunlardan biri, kadranlı ya datuşlu DP (Dial Pulsing) aramalı telefon makineleri, diğeri ise tuşlu ton aramalı DTMF (Dual Tone Multi Frequency) telefon makineleridir. Kadranlı ya da tuşlu DP (Dial Pulsing) telefonlar eski tip telefonlar olup yavaş yavaş terk edilmektedir. Ayrıca yeni gelişmekte olan teknolojilerle birlikte basic (temel) telefonlar, özel sayısal telefonlar, ISDN telefonlar ve IP telefonlar telefon makineleri grubundadır. Her telefon makinesinin blok yapısı prensip olarak aynıdır. Biz burada günümüzde yaygın olarak kullanılan DTMF telefonlar ve telefonun temeline dayalı olan DP telefonları inceleyeceğiz, Daha sonra da diğer telefon makinelerinden bahsedeceğiz.

bina içi haberleşme tesisatı

7

Bir telefon makinesinin başlıca dört fonksiyonu vardır:

  • Ses sinyalini elektriksel sinyale ve elektriksel sinyali ses sinyaline çevirerek konuşma imkânı sağlamak.
  • On-hook ve off-hook (açma kapama) durumlarını elde etmek.
  • Numara göndermek.
  • Zil aracılığıyla, abone telefonunu gelen çağrı konusunda uyarmak.

Aşağıdaki Şekil 1.4’te bir DP veya DTMF telefon makinesinin blok yapısı görülmektedir.

bina içi haberleşme tesisatı

Standart bir telefonun blok yapısına bakarsak şu kısımları görürüz.

• Mikrotelefon (giden ve gelen ses için)

Ses sinyalini elektriksel sinyale ve elektriksel sinyali ses sinyaline çevirerek konuşma imkânı sağlayan modüldür. Ahize olarak da isimlendirilir.

• Konuşma devresi

• Hybrid devre (indüksiyon bobinli veya elektronik devre)

Hybrit sistem bir çift tel üzerinden iki yönlü (full duplex) ses aktarımı yapılmasını sağlar. Hybrit bobinler sayesinde iki telli devre, dört telli devreye kuple edilmektedir (telefon devresinde alıcı ve verici için ikişer tel olduğunu hatırlayınız).

• Equalizer (dengeleyici)

Telefon setinde, kişinin sesinin bir kısmı aynı kişinin ahizesine geri beslenir. Kişi bu sayede ses seviyesini ayarlar ve boşluğa konuşma hissinden kurtulur. Bu duruma aynı zamanda side tone denilir.

• Açma kapama (on hook ve off hook)

Telefon makinesi kapalı konumda iken, çatal altı mandalı devreyi açık tutar. Zil devresi üzerinde bulunan kapasitör ise telefon hattından doğru akım akmasını engeller. Ahize kaldırıldığında çatal altı mandalı yukarı doğru kalkar. Bu konumda telefon hatta karşı bir empedans gösterir (ahize kaldırılmadığı vakit, bu empedans çok yüksektir). Bu anda telefon makinesi ve santraldeki röle sargısı üzerinden bir akım akmaya başlar. Bu akımı oluşturan, santral ofisindeki bataryadır. Santral, herhangi bir hattan akım çekildiğini tespit edince o abone çevir sesi jeneratörüne bağlanır. Bu aşamada abone, numara tuşlayabilir. Herhangi bir rakam algılandığı zaman çevir sesi kesilir. İki türlü numara (adres) bilgisi gönderilebilir.

• Numara gönderme

DARBE İLE (PULSE veya DP): Eski kadranlı telefonlar bu sistemle çalışmaktadır. Hat devresi kısa aralıklarla açılıp kapatılarak numara bilgisi aktarılır. 4 rakamını göndermek için hat 4 defa, 2 rakamı için 2 defa, 0 içinse 10 defa açılıp kapanır. Her açma kapama toplam 100ms sürer. Bu voltaj darbelerinin zili çaldırmasını önlemek için zil devresine bir kapasitör konabilir. Yine bu darbelerin konuşma devresine zarar vermesini ve gürültü oluşturmasını engellemek için numara çevirme anında konuşma devresi kısa devre edilir.

• TON İLE ( DTMF):

Modern telefonlarda bu metot kullanılır. 12 tane tuşun her yatay grubunun farklı bir frekansı, her düşey grubunun da farklı bir frekansı vardır. Bu nedenle her tuşun birbirinden farklı iki adet frekans değeri mevcuttur. Bu 12 tuşa, dörtlü bir dikey grup daha ilave edilebilir (A,B,C ve D tuşları). DTMF, darbeli gönderime göre çok hızlıdır. DTMF üretimi ve algılanması (santraller için gerekli) için genellikle sayısal entegre devreler kullanılır

• Zil devresi

Eski tip ziller, bobine bağlı bir çandan oluşmaktadır. Alternatif akımla değişen manyetik alan küçük bir çekicin çana vurmasını sağlamaktadır. Modern telefonlarda ise elektronik ziller mevcuttur. Bir entegre devre sistemi, bir buzzer’a(elektronik zil) bağlıdır. Zilin çalması için hat üzerinde bir alternatif akım oluşturulur. Bu alternatif, frekans ve genliği çeşitli sistemlerde değişiklik göstermektedir. Buna “zil kadansı” denir. Zil genellikle 35-90Vac 25Hz’lik bir sinyaldir.

• Hat bağlantısı

Her telefon makinesi, merkezi bir santrale T ve R diye adlandırılan bir çift tel ile bağlanır. Telefon makinesi off hook (telefon açık) durumunda yaklaşık 600 ohm empedans gösterir. Bu konumda telefon makinesi hattan 20-120ma akım çekmeye başlar ve buna döngü akımı denir. Telefona gelen hat besleme voltajı, telefon on hook (telefon kapalı) durumdayken 24 veya 48Vdc standartlarındadır.(24Vdc sadece özel telefon santrallerinde kullanılmakta olup şehir santrallerinde bu voltaj 48Vdc’dir). Bu durum telefon off-Hook (telefon açık) durumuna geçip hattan akım çekmeye başladığında 6-8Vdc olur. Bir telefon makinesinin zili hattan gelen yaklaşık 75Vac 20-40Hz ile çalar. Bir telefon makinesinin merkezi santrale uzaklığı ortalama 4-6 km olabilir.

1.3.4. Faks Cihazı

Telefon hatları üzerinden tek taşınan sinyal ses sinyali değildir. Bilgisayar ve faks cihazları gibi dijital ekipmanlar da telefon hatları üzerinden bilgi alıp bilgi gönderebilirler.

Bunu yapabilmek için bu cihazlar dijital datayı telefon hatları üzerinden gidebilecek bir formata sokarlar. Alıcı taraftaki cihaz ise bu datayı tekrar dijital hale dönüştürür, hataları düzeltir ve orijinal bilgiyi tekrar elde etmiş olur.

Dijital bilgileri telefon şebekesi üzerinden gönderen cihazlara “modem” (MOdulator-DEModulator) denir. Hem gönderen tarafta hem alan tarafta birer modem bulunur. Data gönderen modem dijital sinyali analoga çevirirken, alan modem analog sinyali dijitale çevirir. Faks cihazlarının içerisinde de modem mevcuttur. Faks cihazı ne yapar? Faks cihazları genel olarak ve sırayla şu işlemleri yapar:

  • Bir doküman veya resmi CIS (Contact Image Sensor) denilen optik okuyucusu ile tarar ve ilgili doküman üzerindeki her noktayı siyah ve beyaz olarak (0 ve 1) kodlar. Denilebilir ki faks cihazı bir sayfayı 1 ve 0’larla dijital olarak ifade edebilmektedir.
  • İlgili bilgi, faks içerisindeki modem tarafından analog hale getirilerek telefon hattı üzerinden gönderilir.
  • Alıcı taraftaki faksın modemi bu analog bilgileri tekrar dijitale çevirir. Hataları düzeltir, eksik veya bozuk gelen bilgileri diğer taraftan tekrar ister.
  • Alıcı faks alınan bu dijital datayı TPH (Thermal Print Head) denilen bir cihaz vasıtası ile bir kâğıda basar.
  • Sonuç olarak bir dokümanı, çok uzaktaki bir başka yerde yeniden elde etmiş olursunuz.
  • Buna benzer şekilde faks cihazı fotokopi çekebilir. Böyle bir durumda doküman okunmakta, okunmuş bilgi ise yine aynı faks tarafından basılmaktadır.
  • Faks cihazının blok diyagramıŞekil 3.5’de gösterilmiştir.

bina içi haberleşme tesisatı

1.3.5. Modem

MOdüle ve DEModüle kavramalarının ilk harflerinden ismini almıştır. Analog-Sayısal / Sayısal-Analog dönüşümü yaparak verinin uzak mesafelere iletilmesini sağlayan ağ cihazıdır. Bilgisayarın işlediği verileri telefon hattı üzerinde taşımak için onları ses sinyallerine çevirmek gerekir. Bu sinyalleri telefon hattı aracılığı ile karşıdaki bilgisayara ilettiğimizde, karşıdaki alıcı bilgisayar bu ses sinyallerini kullanabileceği verilere dönüştürebilmelidir. Bilgisayarların telefon hatları üzerinden iletişim kurabilmeleri için verileri alıp ses sinyallerine (MOdülasyon) çeviren ve telefon hattından aldığı ses sinyallerini yine verilere (DEModülasyon) dönüştürebilen bir cihaza ihtiyaç vardır. Bu işlemleri gerçekleştirebilen cihazlara yaptıkları modülasyon-demodülasyon işlemi nedeni ile MODEM adı verilmiştir. En yaygın olarak kullanılan modemlerden dsl ailesi üyesi, ADSL’dir.

ADSL ( Asimetrik Sayısal Abone Hattı ) Asymmetric Digital Subscriber Line sözcüklerinin baş harflerinden oluşan ADSL, mevcut telefonlar için kullanılan bakır teller üzerinden yüksek hızlı veri, ses ve görüntü iletişimini aynı anda sağlayabilen bir modem teknolojisidir.

Bu modemlerin bilgisayar içine (ınternal) kart olarak takılanları ve bilgisayar dışında (external) olanları vardır. Bunlar USB ve Ethernet bağlantılı olarak da ikiye ayrılırlar.

ADSL, mevcut telefon hattını daha efektif kullanmak amacıyla sayısal kodlama tekniği ile bandın arttırılması vasıtasıyla kullanıcıya geniş bant imkânı sağlamaktadır. Dolayısıyla bu teknoloji data ve ses şebekelerini aynı anda kullanmamıza olanak sağlar.

Tek telefon hattı üzerinden aynı anda internet ve ses/fax özelliği (kabiliyeti); kesintisiz, yüksek hızlı internet erişimi; yeni bir altyapıya gerek duymadan mevcut PSTN hattı üzerinden yüksek hızda iletişimin sağlanmasıdır. İşletme ihtiyacına göre bir hız seçtikten sonra, bu bağlantıyı basit bir “hub” ile ya da hub özelliği olan modem ile 10 kişiye dağıttığında; örneğin, hızı 256K ise kullananların her birinin hızı, en az daha önce dial-up tek bağlantının hızına ulaşır. ADSL bağlantısı, kurulduğu telefon hattını asla meşgul etmez. İnternet bağlantısı 24 saat kullanıma hazırdır. Ücret tarifesi sabit ve ekonomiktir.

1.3.6. Yedek Besleme Ünitesi

Elektrik kesilmelerine karşı besleme ünitelerine akü bağlanır. Besleme ünitesi bu aküyü şarj eder. Elektrik kesildiği anda da beslemeye bu akü üzerinden devam edilir. Akü 9 voltun altına indiği vakit besleme ünitesi aküyü devreden çıkarır, çünkü akünün hiçbir zaman tamamen deşarj olması istenmez. Santrallere modeline göre bir veya iki adet 12V’luk kuru akü bağlanması uygundur.

MONTAJ KROKİSİ ÇİZİMİ

2.1. Bina İçi Telefon Tesisatı Sembol ve İşaretleri

Bina içi telefon tesisatı (ankastre) bulunmayan binalarda; hem arıza sayısı artmakta hem bu tür bağlantılar dışarıdan kaçak görüşme yapılmasına imkân vermekte hem de görüntü kirliliği oluşturmaktadır.

Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliğinin Zayıf Akım Tesisleri başlıklı 69. Maddesi uyarınca yeni yapılan binalarda ankastre tesisat projesinin Türk Telekom’ca hazırlanan teknik şartnameye uygun olması, proje kontrol edilmeksizin yapı ruhsatı düzenlenmemesi, projelerin doğru olarak uygulanıp uygulanmadığının yapı yerinde kontrol edilmesi, şartname hükümlerine uygun olarak yapılmayan yapılara yapı kullanma izin belgesi düzenlenmemesi, eski binalarda da standardına uygun olmayan ankastrelerin zaman içinde düzeltilmesi gerekmektedir.

Ankastresi yaptırılan binalarda aktarma çalışmaları gecikmeksizin Türk Telekom’ca yapılarak, bina dışında püskül şeklinde toplanmış kabloların bir kutu içinde terminasyonları sağlanmaktadır.

Aşağıda montaj krokisi çiziminde faydalanmanız ve uymanız gereken koşulları bilmeniz için Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarafından hazırlamış olan bina içi telefon tesisatı (ankastre) teknik şartnamesi verilmiştir.

2.1.1. Tanımlar

• Bina İçi Telefon Tesisatı(Ankastre)

Bina ana giriş terminal kutusundan itibaren abone nezdindeki cihazların telefon şebekesine bağlantısını sağlayan tesisattır.

• Telefon Prizi

Telefon makinasının bina içi telefon tesisatına irtibatlandırıldığı yerdir.

• Kat Telefon Terminali

Kattaki telefon prizinden gelen hatlarla bina ana giriş terminalinden gelen hatların irtibatlandırıldığı terminaldir.

• Ara Telefon Terminali

İhtiyaç olması durumunda, katlardaki telefon prizinden gelen hatlarla bina ana giriş terminalinden gelen hatların irtibatlandırıldığı terminaldir.

• Bina Ana Giriş Terminali

Telekom şebekesi ile bina ana hat tesisatının irtibatlandırıldığı terminaldir.

• Ana Hat Tesisatı

Kat veya ara telefon terminalleri ile bina ana giriş terminali arasındaki irtibatı sağlayan tesisattır.

• Ara Terminal Kutusu

Birden fazla kata hizmet eden kapaklı terminal kutusudur.

• Kat Terminal Kutusu

Kat telefon terminallerinin monte edildiği kapaklı kutudur.

• Bina Ana Giriş Terminal Kutusu

Bina ana giriş terminalinin monte edildiği kapaklı kutudur. Bu kutular yeterli korumayı sağlayacak bir malzemeden yapılacaktır.

• Terminal Bloğu

Telefon kablolarının kat, ara ve bina ana giriş terminal kutularında irtibatlarının düzenli bir biçimde yapılabilmesi için kullanılan bağlantı elemanıdır. Terminal blokları sıkıştırmalı tipte (quick connect) olacaktır. Türk Telekom tarafından kullanılan veya uygun görülen terminal bloğu kullanılacaktır. Vidalı bağlantı elemanları kullanılmayacaktır.

Bina ana giriş kutularında tek tip terminal kullanılacaktır. Kesmeli terminal kullanılması tercih edilecektir. Kutuda abone ve şebeke tarafına ait terminallerin ayrı olması gerekmektedir.

2.1.2. Telefon Tesisat Sortisi (Telefon Priz Tesisatı)

  • Tesisat, telefon prizlerinden kat veya ara telefon terminallerine kadar PVC boru veya özel kanal içinden en az 0.5 mm. çapında bakır iletkenli, PVC izoleli, PVC kılıflı, Tablo-2’deki elektriksel özelliklere uygun bina içi telefon kablosu çekilmek suretiyle yapılacaktır. Kullanılacak malzemeler TSE standardına uygun olacaktır.
  • Telefon prizinden kat veya ara telefon terminaline kadar olan kablolar yekpare olarak çekilecek ve uçları terminale bağlanacaktır.

2.1.3. Telefon Tesisatı Paralel Sortisi (Telefon Paralel Priz Tesisat)

  • Tesisat, telefon prizinden paralel prizin konulacağı yere kadar PVC boru veya özel kanal içinden en az 0.5 mm çapında bakır iletkenli, PVC izoleli, PVC kılıflı Tablo-2’deki elektriksel özelliklere uygun bina içi telefon kablosu çekilmek suretiyle yapılacaktır. Kullanılacak malzemeler TSE standardına uygun olacaktır. (Tablo 1’de tipik bina içi telefon kablosu ve PVC boru çapları verilmiştir.)
  • Paralel priz kabloları prizlerden itibaren yekpare olarak çekilecek ve uçları telefon prizine bağlanacaktır.

2.1.4. Ana Hat Tesisatı

  • Tesisatta, kat veya ara telefon terminalinden bina ana giriş terminaline kadar PVC boru veya özel kanal içinden en az 0.5 mm çapında bakır iletkenli, PVC izoleli, PVC kılıflı Tablo-2’deki elektriksel özelliklere uygun bina içi telefon kablosu kullanılacaktır. Kullanılacak malzemeler TSE standardına uygun olacaktır.
  • Kablolar her kat veya ara telefon terminalinden bina ana giriş terminaline kadar yekpare olarak çekilecek ve uçları terminale irtibatlandırılacaktır.

2.1.5. Telefon Terminal Kutuları

    • Kat ve Ara Terminal Kutuları
      • Kat ve ara terminal kutuları, gerektiği takdirde konulacak olup, yeterli korumayı sağlayabilecek bir malzemeden yapılacaktır. Kabloları termine etmek için şartnamede belirtilen ve projesine uygun telefon irtibatını karşılayacak terminal bloğu kullanılacak ve bu terminal blokları kutu içine yerleştirilecektir.
      • Kat ve ara terminal kutuları, katlarda çalışmaya uygun yerlerde, nemli ve kuvvetli akım tesisatından uzakta yapılacaktır.
      • Kat ve ara terminal kutularızorunlu olarak nemli yerlere tesis edilecek ise nem sızdırmayacak şekilde sıva üstü etanj malzeme kullanılacaktır.
    • Bina Ana Giriş Terminal Kutuları
      • Bina ana giriş terminal kutuları, yeterli korumayı sağlayabilecek bir malzemeden yapılacaktır. Şartnamede belirtilen ve projesine uygun kapasitede telefon irtibatını karşılayacak terminal bloğu kullanılacak ve bu terminal bloğu kutu içine monte edilecektir.
      • Bina ana giriş terminal kutularında kullanılacak terminal blokları şartnameye ve projesine uygun kapasitede olacaktır.
      • Bina ana giriş terminal kutularına konacak bina ana giriş terminal sayısı madde 2.1.8.1.a’ da minimum olarak belirlenen kablo çift sayısından az olmayacaktır.
      • Bina ana giriş terminal kutusu, çok katlı binalarda her an giriş ve çıkışı mümkün olan nemsiz, aydınlık, kuvvetli akım tesisatından uzakta bina içinde bir duvara tesis edilecektir.
      • Bina ana giriş terminal kutusu tek kutu olacak şekilde monte edilecektir. Kutu gömme tipte ve kilit düzenine sahip olacaktır. Kutuda topraklama irtibat yeri olacak ve kablo giriş yeri perfore olacaktır.
      • Bina ana giriş kutularının içinde abone bağlantılarını gösteren şematik bulundurulacaktır.
      • Bu kutuların sorumluluğu Türk Telekom’ a ait olacaktır.

2.1.6. Türk Telekom Şebekesine İrtibat Tesisatı

  • Binalarda Telekom şebekesine irtibatı sağlamak için, bina ana giriş terminal kutusunun bulunduğu yerden bina dışına kadar telefon priz sayısı 200’e kadar olan binalarda 50 mm’lik iki adet boru ile çıkış yapılacaktır. Boru zeminden 40 cm derinliğe ve usulüne uygun olarak döşenecektir. Ayrıca, diğer Telekom hizmetleri (Kablo TV vb.) için gerektiği takdirde ilave boru konulabilecektir.
  • Bina kablo girişi ile ön cephe parsel sınırı arasındaki mesafe 5m’den fazla ise bina girişine ebatları en az 60×80 cm olan tali ek odası yapılacak ve bu ek odasından tretuvara kadar usulüne uygun olarak 100 mm çaplı boru döşenecektir.
  • Bina kablo girişi ile ön cephe parsel sınırı arasındaki mesafe 5m’den az ise bina ana giriş terminal kutusundan tretuvara kadar iki adet 50mm’lik boru döşenecektir.
  • Bina tretuvara bitişik ise bina ana giriş terminal kutusundan tretuvara kadar iki adet 50mm’lik boru döşenecektir.
  • Birden fazla giriş olan binada bir tane bina ana giriş terminal kutusu olacaktır.

2.1.7. Bina İçi Telefon Tesisatı Topraklaması

Bina ana giriş terminal kutusunun topraklaması mevcut standartlara uygun olarak yapılacaktır. Topraklamada kullanılan izoleli bakır (Cu) iletkenin, bakır çubuk veya bakır levha ile irtibatlandırılması ve bu iletkenin Tablo: 1’de belirtildiği üzere 1×0.5 elektrolitik bakır topraklama teli bulunan kabloya eklenmesi, bu şekilde topraklamanın dairelerdeki telefon prizine kadar iletilmesinin sağlanması gerekmektedir.

2.1.8. Bina İçi Telefon Tesisatı Projesinin Hazırlanmasına Dair Esaslar

• Projelerin Düzenleme Şekli

Proje aşağıda belirtilen esaslara göre düzenlenecektir.

  • Proje hazırlanırken, meskenlerde en az iki adet telefon sortisi konulacaktır. Kat veya ara telefon terminalleri ile bina ana giriş telefon terminalleri arasına çekilecek kablo çift adedi en az daire sayısı x 2 olarak hesaplanacaktır. İş yerleri olarak yapılacak binalarda her iş yerine en az üç telefon sortisi konulacaktır. Kat telefon terminalleri ile bina ana giriş telefon terminalleri arasına çekilecek kablo çift adedi en az iş yeri sayısı x 3 olarak hesaplanacaktır.
  • Her sorti kat veya ara telefon terminallerine yekpare olarak irtibatlandırılacaktır.
  • Kat veya ara terminal kutuları genellikle merdiven sahanlıklarına konulacaktır. Kutular zeminden takriben 2 m. yükseklikte olacaktır.
  • Her kat veya ara terminal kutusundan bina ana giriş terminaline kadar 9.1.1’deki en az çift adedine uygun kablo yekpare olarak çekilecektir. Ankastre tesisatları merdiven boşluğundan sıva altı olarak çekilecek olup, kaçak görüşmelere meydan vermemek için bir daireden başka daireye geçecek şekilde tesisat yapılmayacaktır.
  • Bina ana giriş terminal kutusundan itibaren her daireye ayrı boru döşenmek kaydıyla ara ve kat terminal kutuları konmaksızın bina ana giriş terminal kutusuna bağlantı yapılabilecektir.
  • Her bir katta 10 adetten fazla telefon hattı varsa kat terminal kutusu kullanılması tavsiye edilir.
  • Bitişik düzendeki dubleks ve tripleks binalarda, bina ana giriş terminal kutusu, her blok için bir kutu olacak şekilde zeminden takriben 2 m yükseklikte uygun bir yere konulacaktır.
  • Her bir bina ana giriş terminal kutusundan Telekom şebekesine kadar şartnamenin 2.1.6. maddesindeki koşullara uygun olarak boru tesis edilecektir.
  • Tesisat nemli yerlerde etanj malzeme ile yapılacaktır.
  • Tesisatta kullanılacak boru çapları, çekilen kabloların dış çapının en az iki katı olacaktır.
  • Tesisatta kullanılacak kablo ve terminalin tesisatta çalışır durumdaki izolasyon direnci 100 Megaohm’ dan az olmayacaktır. Terminallerden ölçülen diyafoni zayıflaması 65 dB’ den büyük olacak ayrıca topraklama direnci en fazla 10 W olacaktır.
  • Bina içi telefon tesisatı kuvvetli akım tesisatından etkilenmeyecek şekilde yapılacaktır. Ayrıca bina içi telefon kablolarının geçtiği borulardan zil, merdiven otomatiği vb. hatlar geçirilmeyecektir.

20

• Projelerde Belirtilmesi Gereken Hususlar

Her katın krokisi veya mimari projesi üzerinde aşağıdaki hususlar belirtilecektir.

  • Telefon sortilerinin (prizlerinin) bulunduğu noktalar.
  • Kat veya ara telefon terminal kutularının bulunduğu noktalar.
  • Bina ana giriş terminal kutusunun bulunduğu noktalar.
  • Bina ana giriş terminal kutusunun Telekom şebekesine irtibatlandırılacağı borunun güzergâhı.
  • Ana hat tesisatında kullanılan kabloların güzergâhı, uzunlukları, cins ve çift sayıları.
  • PVC boru çapı ve uzunluğu.

• Proje Dosyasının İçinde Bulunacak Dokümanlar

  • Projede kullanılacak işaretler Ek:1’de görüldüğü gibi olacak, bunların dışında kullanılan özel işaretler bir liste halinde dosya da bulunacaktır.
  • Projeler 210×297 mm ebadında katlanarak dosyalanacaktır.
  • Dosya iç kapağına dosya içindeki evrakları gösterir bir fihrist takılacaktır.
  • Her paftanın alt köşesine binanın durum planı çizilecek, ilgili kısımlar taranacak, antet üzerinde bina ve proje hazırlayanlarla ilgili yeterli bilgiler olacaktır.
  • Projeler üç takım halinde verilecektir.
Tablo 2.1: Tipik bina içi telefon kablosu ve pvc boru çapları

 

İLETKEN ÇİFT ADEDİ VE ÇAPI (mm)KABLOLARIN NOMİNAL DIŞ ÇAPI (mm)PVC BORU ÇAPLARI (mm)
2x2x0.5+1×0.55.014
3x2x0.5+1×0.55.514
4x2x0.5+1×0.56.514
6x2x0.5+1×0.57.516
10x2x0.5+1×0.58.018
15x2x0.5+1×0.59.525
20x2x0.5+1×0.510.025
30x2x0.5+1×0.512.025
50x2x0.5+1×0.515.032
100x2x0.5+1×0.521.050

NOT:1×0.5 elektrolitik bakır toprak teli göstermektedir.

Tablo 2.2: Telefon kablolarının elektriksel özellikleri

 

İLETKEN ÇAPI (mm)20°C de MAKSİMUM ÇEVRİM DİRENCİ (ohm/çift*km.)MİNİMUM İZOLASYON DİRENCİ (megaohm*km.)MAKSİMUM EFEKTİF KAPASİTESİ 800 Hz.’de (nf/km)
0.5182.12100120

22

• Projede Kullanılan İşaretler

bina haberleşme şebekesi bina haberleşme şebekesi

24

2.2. Montaj Krokisi Çizimi

• Kolon Dağıtım Şeması

bina haberleşme şebekesi

ARAÇ GEREÇ, MALZEME VE EKİPMANLAR

3.1. Bina İçi Telefon Tesisatı Kablo Çeşitleri ve Özellikleri

İletişim alanında her ne kadar kablosuz teknolojiler geliştirilse de kablo ve kablo tesisat yapıları halen çok yaygın olarak kullanılmaktadır.

Radyolink aktarımı kullanmayan tüm iletişim sistemlerinde kablo ile ses ve data aktarımı söz konusudur. Kaliteli kablo kullanılması, iyi kablolama ve tesisat kurgusu ile birçok arıza ve problemin önüne geçmek olasıdır. İyi bir tesisat için önce kabloları iyi tanımak gereklidir.

• Telefon Teli / Kabloları

Telefon teli tek bir aboneye hizmet verir. Telefon kablosunun içinde ise birçok telefona hizmet verebilecek sayıda tel çifti (per) mevcuttur. Telefon kabloları 10,20,30, 50, 100’den 1800 pere kadar yükselebilen telefon kabloları mevcuttur.

Telefon tel ve kabloları genellikle bakırdan yapılmaktadırlar. Bilindiği üzere bakır, fiyatına oranla en iyi iletkenlerden biridir. Bakır telin etrafı oksitlenmeye karşı kalayla kaplanır. Günümüzde kalaysız kablo zaten pek tercih edilmemektedir. Kalay kaplı bakır daha sonra PVC veya polietilen (PE) ile izole edilmektedir. Aşağıda Resim 3.1’de çeşitli telefon tesisat kabloları görülmektedir.

haberleşmede kullanılan cihazlar

• Telefon Tesisat Kablo Çeşitleri

Dahili tesisat için dahili tesisat telefon kablosu kullanılır. Harici kablolar ise yeraltına gömme kablolar ve askı telli havai hat kabloları olarak iki temel gruba ayrılır. Harici kablolarda ekstra izolasyon mevcuttur. Örneğin alüminyum folyo koruyucu kullanılabilir. Askı telli kabloda normal kabloya bitişik olarak bir çelik askı halatı mevcuttur. Havai hat çekilirken kabloyu bu halat taşır.

Kablo tipleri P,D, A, V gibi spesifikasyonlarla gruplandırılırlar.

• Per Nedir?

Her bir telefon hattı için bir çift tel kullanılır. İngilizcedeki “pair” (çift) sözüne benzer şekilde her tel çiftine “per” denilmektedir. Perdeki bir çift kablo birbirine sarılıdır. Bu sayede komşu kablolar arasındaki manyetik etkilenme en aza indirilir.

• Per İletken Çapı Nedir?

Telefon telinin iletken kesitinin çapı demektir. Piyasada 0.4, 0.5, 0.6 ve 0.9mm gibi standart çaplar mevcuttur. Tesisat kurulurken 0.4mm veya 0.5mm tercih edilir.

Kablo çapı arttıkça birim kablo uzunluğuna karşılık gelen direnç düşer. Buna karşın fiyatta bir artış söz konusudur.

• Dörtlü, Grup ve Paket Nedir?

Tesisat çekilmesini ve kablo takibini kolaylaştırmak amacıyla kablo içerisindeki perler alt gruplara ayrılmıştır. Her on perlik demet bir “grup” olarak ya da her 50 veya 100 perlik demet bir “paket” olarak belirlenir. Bir kablonun içini açtığınızda, her biri ayrı renkte şeritlerle sarılmış grup veya paketleri görürsünüz. Per sayısı düşük olan bazı kablolarda dörtlü denilen demetler kullanılır. Dörtlü iki perden oluşur.

3.2. Telefon Santrali Özellikleri

haberleşmede kullanılan cihazlar

Santral sistemlerinin temel amacı iki nokta arasında bağlantı kurmak ve görüşme sonrasında bu bağlantıyı çözmektir. Her abonenin telefonu, bir merkezi santrala bağlıdır. Bu santral de bağlama, sinyalleşme ekipmanları ve telefon sistemini çalıştıran DC akımı sağlayan bataryalar mevcuttur. Her telefon bu santrale T ve R diye adlandırılan bir çift tel ile bağlanır. Santraldeki bağlama elemanları, telefondan gelen darbe veya tonları anlayarak aranan telefonu çaldırır ve gerekli bağlantıyı kurar. Bağlantı kurulduktan sonra, devreler (dahili abone devresi) üzerinden bir doğru akım akar ve iletişim kurulur.

• Bir Çağrıyı Başlatmak

Bir telefon kapalı iken, ahizenin ağırlığı ile çatal altı mandalı aşağı bastırılır Bu durumda lokal döngüden akım akmaz. Bu durumda iken telefon devresindeki kapasitör doğru akımı kesmekte, ancak olası bir AC akımı (zil gibi) engellememektedir. Ahize kaldırıldığı vakit, yaylı çatal altı mandalı yukarı kalkar ve anahtar kapanır. Bu esnada lokal döngüden bir akım akmaya başlar. Santral devresi kendi üzerinden bir akım çekilmeye başlandığı vakit, ilgili abonenin arama yapmak istediğini anlar ve bir telefon numarasını beklediğini belirtmek için aboneye “çevir sesi” gönderir. Bu anda abone numara çevirebilir. İlk rakamı takiben çevir sesi de kesilir.

• Numara Gönderme

Bazı telefon setleri darbe ile bazı telefon setleri ise ses tonları vasıtası ile numara gönderirler. Telefonlardan biri kadranlı (DP), diğeri ise tuşlu (MF) telefon makinesidir. Ancak bazı tuşlu makinelerin DP sistemli olabileceğini de unutmayınız.

• Telefonların Bağlanması

Telefon santrali abonenin çevirdiği numarayı algıladıktan sonra, aranan abonenin durumuna bakar. Eğer aranan telefonun ahizesi açık ise arayan aboneye “meşgul tonu” gönderilir. Aksi takdirde aranan aboneye bir zil sinyali gönderilir. Aynı anda arayan aboneye de karşıdaki telefonun çaldığını gönderen bir ton gönderilir.

• Çağrının Yanıtlanması

Aranan taraf, telefonun ahizesini kaldırdığında AC zil akımı kesilir (zil voltajı 35-90 V AC). Bu esnada döngü devresinden DC akım akmaya başlar. Aynı anda arayan tarafa gönderilen “çalıyor” tonu da kaldırılır.

• Görüşme

Telefonun mikrofonu, konuşan kişinin sesini (akustik enerji) elektrik akımına (elektrik enerjisi) dönüştürür. Bu döngü akımının konuşan kişinin sesiyle dalgalanmasına neden olur. Alıcı ise döngü akımındaki bu dalgalanmaları tekrar sese çevirir.

Ayrıca konuşan kişinin sesinin bir kısmı aynı kişinin alıcısına da beslenir. Bu sayede kişi kendi sesini duyar ve ses seviyesini ayarlar.

• Çağrıyı Sonlandırma

Çağrı, taraflardan birinin ahizeyi yerine koyması ile son bulur. Döngüdeki akımın kesilmesi ile santral görüşmenin bittiğini anlar. Arayan kişi telefonu kapatırsa “ileri yönde çözülme”, aranan kişi kapatırsa “geri yönde çözülme” prosedürü devreye girer. Taraflardan biri telefonu kapattığı halde, diğer taraf belli bir sürede telefonunu kapatmaz ise kendisine “hata tonu” gönderilir.

• Sinyalleşme

Arayan telefonun aranan telefona bağlanması sırasında, çağrı durumunu göstermek veya kontrol etmek amacıyla özel sinyaller kullanılır. DC sinyalleşme, ton ile sinyalleşme, dijital sinyalleşme ve ortak kanal sinyalleşmesi gibi seçenekler mevcuttur. Ton veya analog sinyaller kontrol amacıyla ya da arayan aboneye aranan abonenin statüsünü göstermek amacıyla kullanılır. Tonlar tek bir frekanstan ya da değişik frekansların kombinasyonundan oluşabilir. Örneğin, çevir sesi 350 ve 440 Hz gibi iki değişik frekansın sürekli olarak gönderilmesi ile veya sadece 500 Hz ile oluşturulabilir.

3.2.1. Kavramlar

• Dahili Hat

Bir santrali, kendi şirket içi abonelerine bağlayan hattır. Dahili hatlar ya bir telefon makinesine ya da başka bir santralin dış hattına bağlanır.

• Harici Hat

Bir santrali, daha üst seviyedeki bir santrala bağlayan hattır. Pratikte özel bir santral, genellikle TT santraline bağlanır. Bu durumda TT santralinin dahili hattı, özel santral açısından harici (dış) hattır. Özel santral sayesinde birçok kişi, az sayıda TT hattını zaman içerisinde ortaklaşa kullanabilirler.

• Jonksiyon

Santraller jonksiyon denilen ve abone hatlarına göre çok daha yüksek verimle çalışan hatlar üzerinden birbirlerine bağlanırlar. Bu sayede iki farklı santralin dahili aboneleri birbirlerine ulaşabilirler.

• Lokal (Dahili) Çağrı

Bir santrale bağlı bir abonenin o santralin başka bir abonesine yaptığı çağrıdır.

• Çıkan Çağrı

Bir santrale bağlı bir abonenin başka bir santralin abonesine yaptığı çağrıdır.

• Gelen Çağrı

Bir santrale bağlı abonelere diğer santrallerden gelen çağrılardır.

• Santral Donanımı

Telefon santralini blok diyagram olarak ele alırsak altı ana birimden söz edebiliriz:

  • Besleme ünitesi (SPS)
  • Abone devreleri
  • Dış hat devreleri
  • Bağlama devresi
  • Merkezi İşlem Ünitesi (CPU)

• Çevresel arabirimler Aşağıdaki şekil 3.1’de bir telefon santralinin genel blok diyagramı görülmektedir.

haberleşmede kullanılan cihazlar

3.3. Kablo Kanalı ve PVC Boru Çeşitleri

Kabloları gruplar halinde ve dış ortamdan izole ederek döşeyebilmek için kanallar kullanılır. Kanallar tesisatı dış etkenlere karşı korumaları yanında, göz zevkine de hitap ederler. Ayrıca elektrikçilikte kullanılan PVC borularda telefon tesisatında kulanılabilir. PVC borular genellikle telefon tesisatının sıva altı olarak döşenmesinde kullanılır.

Sıva üstü tesisat yapılacağı zaman, kablo kanalları tercih edilmelidir. Kanallara kablo döşemek, PVC boruya göre daha kolaydır ve herhangi bir arıza durumunda müdahale etmek daha kolaydır. Ancak kanal sisteminin ilk kurulum maliyeti PVC boru sistemine göre daha fazladır. Aşağıda resim 3.3.1 de çeşitli kablo kanallarıgörülmektedir.

haberleşmede kullanılan cihazlar

3.4. Çevre Birimleri Çeşit ve Özellikleri

3.4.1. Konsol

Lokal özel santrallerde şefsekreter ya da konsol denilen değişik özelliklere sahip bir merkezi telefon vardır. Bu telefon kullanılarak santrale çeşitli kodlar girilir ve istenilen özellikler aktif hale getirilir. Bu telefon makineleri üzerinde özel fonksiyon tuş, ışık ve göstergeler vardır. Santralin çeşitli özelliklerinin karmaşık ve çok zor işlemlere gerek kalmadan kolayca kullanılmasını sağlarlar. Abonelerin, dış hatların, iç hatların ve yapılan birçok işlemin izlenmesini sağlayan ışıklı kontrol panoları vardır. Aşağıda resim 3.4.1.1 de konsolun resmi görülmektedir.

haberleşmede kullanılan cihazlar

34

Standart telefon kablosu ile santralle 100 metrelik bir mesafede çalışabilmektedir. Santrale birden fazla konsol bağlanacaksa bu bağlantı paralel olmalıdır. Standart telefonlardan farklı olarak her santral üreticisinin kendi sistemine göre ürettiği özel telefonlardır. Konsollar genellikle şirketlerde gelen bütün telefonların cevaplandırıldığı ilk telefondur. İç hatlarla bağlantılar ya görevliler tarafından konsol üzerinden ya da bağlanan ek ünitelerle otomatik olarak yapılır. Aşağıda resim 3.4.1.2. de santralin içyapısı ve konsol bir

haberleşmede kullanılan cihazlar

3.4.2. Telefon Makinesi

Daha önceki öğrenme faliyetlerinde telefonun amacının, birbirinden uzakta olan insanlar arasında sözlü haberleşmeyi olanaklı hale getirmek olduğunu ve günümüzde standart olarak en yaygın kullanılmakta olan iki tip telefon makinesini olduğunu öğrenmiştik. Bunlardan biri, kadranlı ya da tuşlu DP (Dial Pulsing) aramalı telefon makineleri diğeri ise tuşlu ton aramalı DTMF (Dual Tone Multi Frequency) telefon makineleridir. Bu konumuzda ise normal telefon özelliklerinin yanında birçok özelliklere sahip diğer telefon makinelerini inceleyeceğiz.

Basic Telefon Makineleri

Bu telefon makineleri üzerlerinde özel fonksiyon tuş ve ışıkları ya da göstergeler olan standart telefon makineleridir. Aynı zamanda bu tür telefonlar hendsfree (ahizeyi ele almadan konuşma imkânı), telesekreter, alarm, arayan numarayı gösterme vb. özellikleri üzerinde bulundurur. Aşağıdaki resim 3.4.2.1 de iki değişik telefon makinesi görülmektedir.

haberleşmede kullanılan aletler

• Telsiz Telefon Makineleri

Bu tür telefon makineleri aslında standart telefon makinelerinin kablosuz olanıdır. Radyo teknolojisinin telefona uyarlanmasıdır. Telsiz telefon iki parçadan oluşur. Birinci parça olan ana ünite telefon şebekesine bağlanır. Genelde 220V/50Hz’lik gerilimi 9V300mA DC volta çeviren adaptör bağlanır.

haberleşmede kullanılan aletler

Ana üniteye telefon çağrısı geldiğinde, telefon zili çalmaya başlar. Ana ünitede bulunan radyo frekans devresi gelen telefon sinyalini modüle ederek yayar. El ünitesi yayılan bu radyo sinyallerini alır ve demodüle eder. El ünitesinden yapılan konuşmalar, modüle edilerek anten yardımıyla gönderilir. Ana ünite anteni bu radyo sinyallerini alır ve ana ünitede sinyaller demodüle edilerek telefon şebekesine yollanılır.

• Sayısal Telefon Makineleri

Standart telefonlara göre her santral üreticisinin kendi sistemine göre üretmiş olduğu bu telefon cihazları sayısal olarak çalışmakta olup özel telefon santrallarına göre üretilmiştir. Örnek vermek gerekirse KAREL’in üretmiş olduğu ve DS serisi santrallara uygun ST20 sayısal telefon makinesi iki tel bağlantısı ile 5 km mesafede çalışmaktadır. Ayrıca bu cihaz santralin konsol (yönetici) telefonu olarak ta görev yapabilmektedir.

• ISDN Telefon Makineleri

Herhangi bir standart telefondan farklı olarak çalışan bu sayısal set ISDN standardında çalışmaktadır. ISDN (Integrated Services Digital Network-Tümleşik Hizmetler Sayısal Şebekesi) ses, görüntü, veri gibi her türlü bilginin sayısal bir ortamda birleştirilip aynı hat üzerinden iletildiği bir haberleşme ağıdır. Tümleşik Hizmetler Sayısal Şebekesi bir sayısal haberleşme standardıdır. Avrupa topluluğu ülkelerinin oluşturduğu bu standartta çalışan ISDN telefon makinesi, her ISDN hatta bağlanabilmektedir. 4 tel bağlantısının ikisi gönderme ikisi alma görevi yapar.

• IP Telefon Makineleri

Bilgisayar haberleşme protokolü olan TCP/IP ile çalışan bu telefonlar sayısal bir telefon olup herhangi bir network ağına bağlanır ve o ağdaki bir bilgisayarla da haberleşebilir. Şimdilik çok yaygın olmayan ve çok pahalı olan bu telefonlar bilgisayar teknolojisinin de çok hızlı gelişmesi ile yakında çk daha fazla yaygınlaşacaktır.

3.4.3. Faks

haberleşmede kullanılan aletler

Daha önceki öğrenme faliyetlerinde faks cihazlarının dijital datayı telefon hatları üzerinden gidebilecek bir formata soktuklarını, alıcı taraftaki cihazın ise bu datayı tekrar dijital hale dönüştürerek, hataları düzeltiği ve orijinal bilgiyi tekrar elde etmiş olduğunu öğrenmiştik. Bu konuda ise bir faks cihazını oluşturan temel parçaları inceleyeceğiz. Genel olarak faksı oluşturan parçalar şunlardır.

  • Power Supply (Besleme Ünitesi)
  • PC Board (Ana Kart)
  • Line Board (Hat Kartı)
  • Handset (Mikrotelefon)
  • Modem
  • LCD Ekran
  • Panel Board (Panel Kartı)
  • Hoparlör
  • CIS (Optik Okuyucu
  • TPH (Termal Yazıcı Kafa)
  • RX Motor (Alım Motoru)
  • TX Motor (Gönderim Motoru)
  • ADF(Auto Document Feeder -Otom. Dok. Besleyici)

3.4.3.1. Power Supply (Besleme Ünitesi)

Faksın değişik parçaları için değişik voltajlar üreten ve özel amaçlı uyarı sinyallerinin çıkışını sağlayan ünitedir. Bu ünite “switch mode” prensibi ile çalışmaktadır. Geri besleme kullanılan bu sistemde yüksek akım çekildiğinde bile çıkış voltajı düşmemektedir.

3.4.3.2. PC Board (Ana Kart)

CPU ünitesinin bulunduğu, programları taşıyan, tüm işlevleri yöneten, faksın beyni diyebileceğimiz bölümdür.

3.4.3.3. Line Board (Hat Kartı)

Santraldeki abone ve dış hat devrelerinin görevini görmektedir. PTT hattı, handset, harici telefon, harici telesekreter gibi birimleri ana karta kuple etmektedir.

3.4.3.4. Handset

Mikrotelefon ünitesidir.

3.4.3.5. Modem

Modem fonksiyonlarını sağlayan entegre devredir.

3.4.3.6. LCD Ekran

Tarihi, zamanı ve yapılan işlemleri gösteren ekran ünitesidir.

3.4.3.7. Panel Board (Panel Kartı)

Üzerinde tuşları ve ekranı barındıran ünitedir.

3.4.3.8. Hoparlör

İşlemleri ve uyarıları sesli takip etmeniz için kullanılan ünitedir.

3.4.3.9. CIS (Optik Okuyucu)

Karşı tarafa faks çekerken ya da fotokopi çekerken, cihaza yüklemiş olduğunuz orijinal dokümandaki yazı ve şekilleri okuyup kodlayan ve ana karta gönderen ünitedir.

3.4.3.10. TPH (Termal Yazıcı Kafa)

Karşıdan faks alırken veya fotokopi çekerken, ana karttan gelen bilgileri kağıda basan ünitedir. Termal yazıcılar faks rulo kağıdını yakarak yazı ve şekilleri kağıda basar. Bunun yanında değişik şekilde baskı yapabilen, termal olmayan yazıcılar da mevcuttur.

3.4.3.11. RX Motor (Alım Motoru)

Karşıdan gelen mesajlarda veya fotokopide, ruloyu değişik arabirimleriyle TPH’ye yürüten, kademeli step motordur.

3.4.3.12. TX Motor (Gönderim Motoru)

Karşıya gönderim yaparken veya fotokopi çekerken, orijinal dokümanı çeşitli arabirimleriyle CIS’a yürüten kademeli step motordur.

3.4.3.13. ADF(Auto Document Feeder-Otomatik Doküman Besleyici)

Orijinal dokümanların yüklendiği, yüklenen dokümanları sırayla CIS’a süren mekanizmadır.

3.4.4. Yazıcı

Bina içi santral sistemlerinde telefon giderlerini kontrol altında tutabilmek, gerçek ücretlendirme özelliğinden yararlanarak görüşme tutarlarını sağlıklı bir şekilde saptayabilmek için özel yazıcılar kullanılır.

Bu yazıcılar ile santralin hafızasında saklanan dış hat görüşmelerine ait, arayan abone, aranan harici numara, tarih, başlangıç zamanı, görüşme süresi, görüşmeyi bitiren abone, Türk Telekom ücret sinyali sayısı (kontur sayısı) ve ücret gibi çağrı kayıt bilgileri yazılı olarak alınabilir.

3.5. Terminal Kutusu, Priz, Fiş ve Soketlerin Yapı ve Özellikleri

Abone hatları, santralden direkt olarak abone telefonuna götürülmez. Santralden gelen hatlar ile abonelerden gelen hatlar yan yana iki ayrı reglete girilir (reglet abone hatlarının üzerlerine girildiği, duvara monte edilen bir kutudur). Daha sonra bu iki regletteki ilgili uçlar sarı-siyah jamper telleri ile birbirine irtibatlandırılır. İki ayrı reglet kullanarak jamper ile bağlantı sağlamanın en büyük faydası, tesisat ile santral tarafının tamamen bağımsız hale gelmesi, herhangi bir değişikliğin hiçbir karışıklığa neden olmamasıdır. Modüler ve kullanışlı bir tesisat için reglet kullanmak şarttır.

haberleşmede kullanılan aletler

Regletin krone ve pouyet gibi çeşitleri vardır. Krone ve özellikle pouyet, diğer reglet çeşitlerine göre daha kalitelidir. Eski tip vidalı regletler ise pek kullanışlı değillerdir.

Krone her bir yatay sırasına on adet perin girilebildiği bir montaj ve dağıtım birimidir. Bu yatay sıradan gerektiği kadar kullanılır. Örneğin, 100 adet abone için on sıralı krone kullanmak gerekir. Perler özel bir aletle(krone bıçağı, krone pensesi) krone yuvalarına “çakılır” veya gerektiğinde sökülür.

haberleşmede kullanılan aletler

Abone hatları, terminal kutusundan sonra bina içi tesisat ile abonelerin telefon makinelerine kadar gelir. Burada ise abone telefonuna bağlanmak üzere çeşitli şekillerde yapılmış olan priz, fiş veya soketlere bağlanır. Bunlardan hangisine ya da hangilerine bağlanacağı ihtiyaca ve kullanılacak malzemelere göre seçilir. Aşağıdaki resimlerde çeşitli priz, fiş ve soketler görülmektedir.

haberleşmede kullanılan aletler

41

3.6. Yedek Besleme Ünitesi Özellikleri

Elektrik kesilmelerine karşı besleme ünitelerine akü bağlanır. Besleme ünitesi bu aküyü şarj eder. Elektrik kesildiği anda da beslemeye bu akü üzerinden devam edilir. Akü 9 voltun altına indiği vakit besleme ünitesi aküyü devreden çıkarır, çünkü akünün hiçbir zaman tamamen deşarj olması istenmez. Santrallere modeline göre bir veya iki adet 12V’luk kuru akü bağlanması uygundur. Aşağıdaki şekilde santral sisteminin besleme bloğu örnek olarak verilmiştir. Voltaj değerleri marka ve modellere göre değişebilir.

haberleşmede kullanılan aletler

Diğer kontrol gerilimleri

3.7. Terminal (Modül) İrtibatlama Aletleri

Terminal bloklarına (reglet) ve kronelere jamper tellerinin bağlanabilmesi için özel aletler kullanılır. Bu aletler telleri kronelere bağlar ve uçlarındaki kesici kısım ile tellerin fazla kısmını keserler. Ayrıca kroneye beğlı telin sökülmesi içinde kanca ve düz şekilde özel çubuklar bulunur. Aşağıdaki resimde bu parçalar açık olarak görülmektedir. Terminal irtibatlama aletleri krone bıçağı, krone pensesi, kepkep bıçağı gibi değişik şekillerde isimlendirilmektedir.

haberleşmede kullanılan aletler

3.8. Üniversal Soket Pensesi

Telefon hatlarının, abone telefonuna bağlanmasında ve telefon ahizelerinin telefon makinesine bağlanmasında özel soketler kullanılır. Bu soketlere RJ 45, RJ 11 gibi çeşitli isimler verilir. Yandaki resimde soket örnekleri görülmektedir.

haberleşmede kullanılan aletlerhaberleşmede kullanılan aletler

Soketleri kablolara bağlamak için özel penseler kullanılır. Bu penseler bağlamakta kullanıldığı soketin ismi ile isimlendirilir. Penseler ile sokete bağlanacak kablolar, hem standart boyda dış kılıf izolesinden soyulur hem de düz bir şekilde kesilir. Kesme ve soyma işlemleri için penselerde kesici bıçaklar vardır. Bıçaklar keskinliğini kaybettiğinde değiştirilebilir.

haberleşmede kullanılan aletler

3.9. Gerekli Cihaz ve Malzemeyi Seçme (Uygulama)

Aşağıda belirtilen uygulama faaliyetini, verilen süreye ve bina içi telefon şartnamesini dikkate alarak gerçekleştiriniz. İşlemi yapabilme süresi= 3 ders saati

Atölyenizi bir iş yeri olarak kabul ederek, atölyenize bir haberleşme tesisatı çekebilmek için gerekli araç gereç, malzeme ve ekipmanları belirleyerek bunları hazırlayınız ve montaj krokisini çiziniz.

DAHİLİ TESİSAT

1.1. Tanımlar

1.1.1. Telefon Prizi

Telefon makinasının bina içi telefon tesisatına irtibatlandırıldığı yerdir.

1.1.2. Kat Telefon Terminali

Kattaki telefon prizinden gelen hatlarla bina ana giriş terminalinden gelen hatların irtibatlandırıldığı terminaldir.

1.1.3. Ara Telefon Terminali

İhtiyaç olması durumunda, katlardaki telefon prizinden gelen hatlarla bina ana giriş terminalinden gelen hatların irtibatlandırıldığı terminaldir.

1.1.4. Bina Ana Giriş Terminali

Telekom şebekesi ile bina ana hat tesisatının irtibatlandırıldığı terminaldir.

1.1.5. Ana Hat Tesisatı

Kat veya ara telefon terminalleri ile bina ana giriş terminali arasındaki irtibatı sağlayan tesisattır.

1.1.6. Ara Terminal Kutusu

Birden fazla kata hizmet eden kapaklı terminal kutusudur.

1.1.7. Kat Terminal Kutusu

Kat telefon terminallerinin monte edildiği kapaklı kutudur.

1.1.8. Bina Ana Giriş Terminal Kutusu

Bina ana giriş terminalinin monte edildiği kapaklı kutudur. Bu kutular yeterli korumayı sağlayacak bir malzemeden yapılacaktır.

1.1.9. Terminal Bloğu

Telefon kablolarının kat, ara ve bina ana giriş terminal kutularında irtibatlarının düzenli bir biçimde yapılabilmesi için kullanılan bağlantı elemanıdır. Terminal blokları sıkıştırmalı tipte (quick connect) olacaktır. Türk Telekom tarafından kullanılan veya uygun görülen terminal bloğu kullanılacaktır. Vidalı bağlantı elemanları kullanılmayacaktır.

dahili haberleşme tesisatı

Bina ana giriş kutularında tek tip terminal kullanılacaktır. Kesmeli terminal kullanılması tercih edilecektir. Kutuda abone ve şebeke tarafına ait terminallerin ayrı olması gerekmektedir.

1.2. Bina İçi Telefon Tesisatı (Ankastre) Teknik Şartnamesi

Bina içi telefon tesisatı (ankastre) bulunmayan binalarda; hem arıza sayısı artmakta hem bu tür bağlantılar dışarıdan kaçak görüşme yapılmasına imkan vermekte hem de görüntü kirliliği oluşturmaktadır.

Bu konuda Çevre Bakanlığı ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı nezdinde yapılan girişimler sonucu; Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliğinin Zayıf Akım Tesisleri başlıklı 69. Maddesi uyarınca yeni yapılan binalarda ankastre tesisat projesinin Türk Telekom’ca hazırlanan teknik şartnameye uygun olması, proje kontrol edilmeksizin Yapı Ruhsatı düzenlenmemesi, projelerin doğru olarak uygulanıp uygulanmadığının yapı yerinde kontrol edilmesi, şartname hükümlerine uygun olarak yapılmayan yapılara yapı kullanma izin belgesi düzenlenmemesi, eski binalarda da standardına uygun olmayan ankastrelerin zaman içinde düzeltilmesi gerekmektedir.

Bu kapsamda İl Mahalli Çevre Kurullarında gerekli karar alınmış olup, karar uyarınca ankastresi bulunmayan eski binalarda bina içi telefon tesisatının yaptırılması için ilgililere Türk Telekom’ca teknik destek sağlanmakta ve makul süreler verilmektedir. Ayrıca, ankastresi bulunmayan yeni binalarda telefon bağlanmamaktadır.

Ankastresi yaptırılan binalarda aktarma çalışmaları gecikmeksizin Türk Telekom’ca yapılarak, bina dışında püskül şeklinde toplanmış kabloların bir kutu içinde terminasyonları sağlanmaktadır.

1.2.1. Telefon Tesisat Sortisi (Telefon Priz Tesisatı)

  • Tesisat, telefon prizlerinden kat veya ara telefon terminallerine kadar PVC boru veya özel kanal içinden en az 0.5 mm çapında bakır iletkenli, PVC izoleli, PVC kılıflı, Tablo 1.2’deki elektriksel özelliklere uygun bina içi telefon kablosu çekilmek suretiyle yapılacaktır. Kullanılacak malzemeler TSE standardına uygun olacaktır.
  • Telefon prizinden kat veya ara telefon terminaline kadar olan kablolar yekpâre olarak çekilecek ve uçları terminale bağlanacaktır.

1.2.2. Telefon Tesisatı Paralel Sortisi (Telefon Paralel Priz Tesisat)

• Tesisat, telefon prizinden paralel prizin konulacağı yere kadar PVC boru veya özel kanal içinden en az 0.5 mm çapında bakır iletkenli, PVC izoleli, PVC kılıflı Tablo 1.2’deki elektriksel özelliklere uygun bina içi telefon kablosu çekilmek suretiyle yapılacaktır. Kullanılacak malzemeler TSE standardına uygun olacaktır. Tablo 1.1’de tipik bina içi telefon kablosu ve PVC boru çapları verilmiştir.

İLETKEN ÇİFT ADEDİ VE ÇAPI (mm)KABLOLARIN NOMİNAL DIŞ ÇAPI(mm)PVC BORU ÇAPLARI (mm)ORTALAMA KABLO DIŞ ÇAPI (mm)PVC BORU ÇAPLARI (mm)
2x2x0.5+1×0.55.0144,314
3x2x0.5+1×0.55.514
4x2x0.5+1×0.56.5145,214
6x2x0.5+1×0.57.5165,814
10x2x0.5+1×0.58.0186,616
15x2x0.5+1×0.59.5257,618
20x2x0.5+1×0.510.0258,625
30x2x0.5+1×0.512.0259,825
50x2x0.5+1×0.515.03211,525
100x2x0.5+1×0.521.05015.032

NOT:1×0.5 elektrolitik bakır toprak teli göstermektedir. Tablo 1.1: Tipik bina içi telefon kablosu ve PVC boru çapları

Tablo 1.2: Telefon kablolarının elektriksel özellikleri

 

İLETKEN ÇAPI (mm)20°C de MAKSİMUM ÇEVRİM DİRENCİ (ohm/çift*km.)MİNİMUM İZOLASYON DİRENCİ (megaohm*km.)MAKSİMUM EFEKTİF KAPASİTESİ 800 Hz.’de (nf/km)
0.5182.12100120

• Paralel priz kabloları prizlerden itibaren yekpare olarak çekilecek ve uçları telefon prizine bağlanacaktır.

1.2.3. Ana Hat Tesisatı

  • Tesisatta, kat veya ara telefon terminalinden bina ana giriş terminaline kadar PVC boru veya özel kanal içinden en az 0.5 mm çapında bakır iletkenli, PVC izoleli, PVC kılıflı Tablo 1.2’deki elektriksel özelliklere uygun bina içi telefon kablosu kullanılacaktır. Kullanılacak malzemeler TSE standardına uygun olacaktır.
  • Kablolar her kat veya ara telefon terminalinden bina ana giriş terminaline kadar yekpare olarak çekilecek ve uçları terminale irtibatlandırılacaktır. Aşağıda örnek çizimler verilmiştir.

dahili haberleşme tesisatı

1.2.4. Telefon Terminal Kutuları

1.2.4.1. Kat ve Ara Terminal Kutuları

  • Kat ve ara terminal kutuları, gerektiği takdirde konulacak olup, yeterli korumayı sağlayabilecek bir malzemeden yapılacaktır. Kabloları termine etmek için şartnamede belirtilen ve projesine uygun telefon irtibatını karşılayacak terminal bloğu kullanılacak ve bu terminal blokları kutu içine yerleştirilecektir.
  • Kat ve ara terminal kutuları, katlarda çalışmaya uygun yerlerde, nemli ve kuvvetli akım tesisatından uzakta yapılacaktır.
  • Kat ve ara terminal kutuları zorunlu olarak nemli yerlere tesis edilecek ise nem sızdırmayacak şekilde sıva üstü etanj malzeme kullanılacaktır.

dahili haberleşme tesisatıdahili haberleşme tesisatı

1.2.4.2. Bina Ana Giriş Terminal Kutuları

  • Bina ana giriş terminal kutuları, yeterli korumayı sağlayabilecek bir malzemeden yapılacaktır. Şartnamede belirtilen ve projesine uygun kapasitede telefon irtibatını karşılayacak terminal bloğu kullanılacak ve bu terminal bloğu kutu içine monte edilecektir.
  • Bina ana giriş terminal kutularında kullanılacak terminal bloklarışartnameye ve projesine uygun kapasitede olacaktır.
  • Bina ana giriş terminal kutularına konacak bina ana giriş terminal sayısı minimum olarak belirlenen kablo çift sayısından az olmayacaktır.
  • Bina ana giriş terminal kutusu, çok katlı binalarda her an giriş ve çıkışı mümkün olan nemsiz, aydınlık, kuvvetli akım tesisatından uzakta bina içinde bir duvara tesis edilecektir.
  • Bina ana giriş terminal kutusu tek kutu olacak şekilde monte edilecektir. Kutu gömme tipte ve kilit düzenine sahip olacaktır. Kutuda topraklama irtibat yeri olacak ve kablo giriş yeri perfore olacaktır.
  • Bina ana giriş kutularının içinde abone bağlantılarını gösteren şematik bulundurulacaktır.
  • Bu kutuların sorumluluğu Türk Telekom’a ait olacaktır.

1.2.5. Türk Telekom Şebekesine İrtibat Tesisatı

  • Binalarda Telekom şebekesine irtibatı sağlamak için, bina ana giriş terminal kutusunun bulunduğu yerden bina dışına kadar, telefon priz sayısı 200’e kadar olan binalarda 50 mm’lik iki adet boru ile çıkış yapılacaktır. Boru zeminden 40 cm derinliğe ve usulüne uygun olarak döşenecektir. Ayrıca, diğer Telekom hizmetleri (Kablo TV vb.) için gerektiği takdirde ilave boru konulabilecektir.
  • Bina kablo girişi ile ön cephe parsel sınırı arasındaki mesafe 5m’den fazla ise bina girişine ebatları en az 60×80 cm olan tali ek odası yapılacak ve bu ek odadan tretuvara kadar usulüne uygun olarak 100 mm çaplı boru döşenecektir. Şekil 1.3’te buna ait örnek çizimler görülmektedir.
  • Bina kablo girişi ile ön cephe parsel sınırı arasındaki mesafe 5m’den az ise bina ana giriş terminal kutusundan tretuvara kadar iki adet 50mm’lik boru döşenecektir. Şekil 1.4’te buna ait örnek görülmektedir.

dahili haberleşme tesisatı dahili haberleşme tesisatı

Şekil 1.4.a: Beş metreye kadar telekom şebeke irtibatı

  • Bina tretuvara bitişik ise, bina ana giriş terminal kutusundan tretuvara kadar iki adet 50mm’lik boru döşenecektir.
  • Birden fazla giriş olan binada bir tane bina ana giriş terminal kutusu olacaktır.

Şekil 1.4.b’de komple bir binaya ait tesisatın şekli verilmiştir. Burada bina girişine kadar olan kısım Menholden Tali ek odasına kadar devam eder. Bina içerisinde ise giriş bölümünde BTK (Bina ana giriş Terminal Kutusu ) yer almaktadır. Katlarda ise ayrıca KTK (Kat Terminal Kutusu) yer almaktadır. Dairelere ise dağıtım bu kutular aracılığı ile yapılır.

dahili haberleşme tesisatı

Şekil 1.4.b: Komple bina içi telefon tesisatı

1.2.6. Bina İçi Telefon Tesisatı Topraklaması

Bina ana giriş terminal kutusunun topraklaması mevcut standartlara uygun olarak yapılacaktır. Topraklamada kullanılan izoleli bakır (Cu) iletkenin, bakır çubuk veya bakır levha ile irtibatlandırılması ve bu iletkenin Tablo: 1.1’de belirtildiği üzere 1×0.5 elektrolitik bakır topraklama teli bulunan kabloya eklenmesi, bu şekilde topraklamanın dairelerdeki telefon prizine kadar iletilmesinin sağlanması gerekmektedir.

1.2.7. Bina İçi Telefon Tesisatı Projesinin Hazırlanmasına Dair Esaslar

1.2.7.1. Projelerin Düzenleme Şekli

Proje aşağıda belirtilen esaslara göre düzenlenecektir;

  • Proje hazırlanırken, meskenlerde en az iki adet telefon sortisi konulacaktır. Kat veya ara telefon terminalleri ile bina ana giriş telefon terminalleri arasına çekilecek kablo çift adedi en az daire sayısı x 2 olarak hesaplanacaktır. İş yerleri olarak yapılacak binalarda her iş yerine en az üç telefon sortisi konulacaktır. Kat telefon terminalleri ile bina ana giriş telefon terminalleri arasına çekilecek kablo çift adedi en az, iş yeri sayısı x 3 olarak hesaplanacaktır.
  • Her sorti kat veya ara telefon terminallerine yekpâre olarak irtibatlandırılacaktır.
  • Kat veya ara terminal kutuları genellikle merdiven sahanlıklarına konulacaktır. Kutular zeminden takriben 2 m yükseklikte olacaktır.
  • Her kat veya ara terminal kutusundan bina ana giriş terminaline kadar en az çift adedine uygun kablo yekpare olarak çekilecektir. Ankastre tesisatları merdiven boşluğundan sıva altı olarak çekilecek olup, kaçak görüşmelere meydan vermemek için bir daireden başka daireye geçecek şekilde tesisat yapılmayacaktır.
  • Bina ana giriş terminal kutusundan itibaren her daireye ayrı boru döşenmek kaydıyla ara ve kat terminal kutuları konmaksızın bina ana giriş terminal kutusuna bağlantı yapılabilecektir.
  • Her bir katta 10 adetten fazla telefon hattı varsa kat terminal kutusu kullanılması tavsiye edilir.
  • Bitişik düzendeki dubleks ve tripleks binalarda, bina ana giriş terminal kutusu, her blok için bir kutu olacak şekilde zeminden takriben 2 m yükseklikte uygun bir yere konulacaktır.
  • Her bir bina ana giriş terminal kutusundan Telekom şebekesine kadar “Türk Telekom Şebekesine İrtibat” şartnamesinin koşullarına uygun olarak boru tesis edilecektir.
  • Tesisat nemli yerlerde etanj malzeme ile yapılacaktır.
  • Tesisatta kullanılacak boru çapları, çekilen kabloların dış çapının en az iki katı olacaktır.
  • Tesisatta kullanılacak kablo ve terminalin tesisatta çalışır durumdaki izolasyon direnci 100 Megaohm’ dan az olmayacaktır. Terminallerden ölçülen diyafoni zayıflaması 65 dB’ den büyük olacak ayrıca topraklama direnci en fazla 10 W olacaktır.
  • Bina içi telefon tesisatı kuvvetli akım tesisatından etkilenmeyecek şekilde yapılacaktır. Ayrıca bina içi telefon kablolarının geçtiği borulardan zil, merdiven otomatiği vb. hatlar geçirilmeyecektir.

1.2.7.2. Projelerde Belirtilmesi Gereken Hususlar

  • Her katın krokisi veya mimari projesi üzerinde aşağıdaki hususlar belirtilecektir.
  • Telefon sortilerinin (prizlerinin) bulunduğu noktalar.
  • Kat veya ara telefon terminal kutularının bulunduğu noktalar.
  • Bina ana giriş terminal kutusunun bulunduğu noktalar.
  • Bina ana giriş terminal kutusunun Telekom şebekesine irtibatlandırılacağı borunun güzergahı.
  • Ana hat tesisatında kullanılan kabloların güzergahı, uzunlukları, cins ve çift sayıları.
  • PVC boru çapı ve uzunluğu.

1.2.7.3. Proje Dosyasının İçinde Bulunacak Dokümanlar

  • Projede kullanılacak işaretler aşağıda belirtilen şekilde olacak, bunların dışında kullanılan özel işaretler bir liste halinde dosya da bulunacaktır.
  • Projeler 210×297 mm ebadında katlanarak dosyalanacaktır.
  • Dosya iç kapağına dosya içindeki evrakları gösterir bir fihrist takılacaktır.
  • Her paftanın alt köşesine binanın durum planı çizilecek, ilgili kısımlar taranacak, antet üzerinde bina ve proje hazırlayanlarla ilgili yeterli bilgiler olacaktır.
  • Projeler üç takım halinde verilecektir.

dahili haberleşme tesisatı

12

1.3. Kablo Renk Kodları

Kablo renk kodları konusunda henüz yerleşmiş standartlar bulunmadığından kablo renk kodları ülkeden ülkeye değişim gösterebilmektedir. Telefon kablosu, renk kodları için soyulmaya başlandığı zaman gruplara dikkat edilir ve farklı renk kodlaması ile karşılaşılabileceği göz önüne alınır.

1.3.1. Yıldız Dörtlü Yapısı

Çok perli kabloların temel birimi, üzeri farklı renklerde izole edilmiş 4 adet bakır iletkenin birbirleriyle bükülmesinden meydana gelen yıldız dörtlüdür. Yıldız dörtlünün, 3 rengi sabit ve 1 rengi de değişkendir. ( Kablonun temel birimi, istenirse yıldız dörtlü yerine 2 adet izolenin bükülmesiyle meydana gelen per de olabilir.)

dahili haberleşme tesisatı dahili haberleşme tesisatı

1.3.2. Gurup Yapısı

5 adet yıldız dörtlünün ( veya 10 adet perin ) kendi aralarında bükülmesiyle aşağıdaki şekilde görülen ” Gurup ” yapısı meydana gelir. Burada gurup içersindeki dörtlülerin bükülmelerinin sebebi diyafoni etkilerini önlemek içindir. Gurupların her birisinin üzerine, bunları birbirinden ayırt edebilmek amacıyla aşağıdaki tabloda belirtilen renklerde “Tanıtma İpleri ” sarılır.

haberleşme

1.3.3. Paket Yapısı

Paketler genellikle oluşturulacak kablonun durumuna göre 50 perden (25 yıldız dörtlüden) veya 100 perden (50 yıldız dörtlüden) meydana gelir. 50 perlik paketler 5 adet gruptan, 100 perlik paketler ise 10 adet gruptan elde edilir ve yine her bir paketin üzerine aşağıdaki tabloda belirtilen renklerde” Tanıtma İpleri ” sarılır.

haberleşme

1.4. Topraklamanın Gerekliliği

Dışarıdan gelebilecek aşırı gerilim ve akımlara karşı haberleşme sisteminin korunması için topraklama tesisi kullanılması gerekir. Bu tesiste kullanılan topraklama iletkeninin direncinin mümkün olduğu kadar küçük olması hedeflenir. Topraklama tesisleri bina içerisinde kullanılan tüm cihazlara bağlantılı olmalıdır. Herhangi bir topraklama eksikliğinde kaçak akım veya aşırı yüklenme meydana geldiğinde bina içerisinde kullanılan cihazlarda büyük arızalar meydana gelebilir. Bu arızalar cihazları tamamen kullanılmaz duruma getirmesinin yanı sıra, bina içerisinde kıvılcım ve buna bağlı olarak yangına meydan verebilir. Bir de bu maddi zararların yanında topraklama eksikliği bina içerisinde bulunan insanların yaşamlarını da tehlikeye sokabilir. Bu yüzden bina içi haberleşme tesisatında mutlaka sistemi kaldırabilecek oranda topraklama yapılması gerekir. Yapılacak topraklamanın kendine has malzemeleri vardır. Topraklama tesisinde kullanılan malzemeler aşağıda belirtilmektedir.

  • Topraklama İletkeni: Topraklanması istenen eleman ile topraklayıcı arasındaki irtibatı sağlayan izolesiz veya çok nadir hallerde yalıtılmış olan iletkendir. Topraklama iletkeni mümkün olduğunca kısa mesafeden çekilmelidir.
  • Topraklayıcılar: Topraklama iletkeni ile toprak arasında kullanılan ve topraklama tesisinden gelen akımı toprağa aktaran levha veya çubuk şeklindeki iletken malzemedir.
  • Özgül Toprak Direnci: Topraklama yapılırken özgül toprak direnci değerinin dikkate alınması gerekir. Değişik zemin cinslerindeki özgül toprak direnci değerleri aşağıda gösterilmektedir.
Zemin CinsiÖzgül Toprak Direnci (p)
Bataklık5 40 (ohm x m)
Kil Humus20 200 (ohm x m)
Kum200 -2500 (ohm x m)
Çakıl2000 -3000 (ohm x m)
Havanın etkisiyle dağılmış taş,granit2000 -3000 (ohm x m)
Dağlık bölgede1000 (ohm x m) den az

Tablo 1.7: Özgül toprak direnci değerleri

• Topraklayıcı yayılma direnci: Bir topraklayıcının yayılma direnci, özgül toprak direnci ile topraklayıcının boyutlan ve düzenleme biçimine bağlıdır. Özgül toprak direnci 100 ? x m olan bir zemindeki yayılma direnci değerleri, topraklayıcı boyutlarına göre aşağıdaki tabloda verilmektedir.

Tablo 1.8: Topraklayıcı yayılma direnci

 

TOPRAKLAYICI CİNSİLEVHA (Üst kenarı toprağın 1m. altında)ÇUBUK (Üst ucu toprağın 0,8 m. altında)
Topraklayıcı ölçüleri0,5m * 1mlm*lm1m2m3m5 m
Yayılma direnci (Q)352570403020

Topraklama levhası ile topraklama iletkeninin irtibatı klemens sistemi ile sağlanır. Klemens sisteminin bulunmadığı levhalarda levha, merkeziyete üç ayrı noktada kaynak sistemi ile irtibat yapılır. İrtibatlama klemens sistemiyle yapılırsa irtibat noktası katran veya benzeri bir madde ile koruma altına alınır.

Topraklama levhaları, üst kenarı toprak yüzeyinden en az 1 m aşağıda olacak şekilde toprağa düşey olarak hafif eğimli bir pozisyonda gömülmelidir. Daha küçük bir yayılma direnci sağlamak üzere birkaç topraklama levhası kullanılması gerektiğinde topraklayıcılar arasındaki açıklık en az 3m olmalıdır. Topraklama levhasının hemen yanındaki toz ve büyük çakıllar yayılma direncini arttıracağından topraklayıcıların çevresine killi, humuslu ya da elenmiş tarla toprağı konulmalıdır. Topraklayıcı tesisi yapıldıktan sonra zemin seviyesinde kapama yapılmadan önce topraktaki hava boşluklarını almak üzere 20 cm’lik bir dolguyu müteakip toprak su ile sıkıştırılır.

1.5. Akü Çeşitleri ve Özellikleri

220 Voltluk şebeke geriliminin sık sık kesintiye uğradığı durumlarda santralin çalışabilmesi için harici enerji kaynaklarıyla beslenmesi gerekir. Jeneratörü olmayan küçük kapasiteli santrallerin çalışmasını devam ettirebilmesi için aküler kullanılır. Santrallerde kuru veya sulu tip olmak üzere iki tip akü kullanılır. Genelde 24 voltluk azami 15A saatlik, bakımsız kuru aküler kullanılmaktadır. Bu aküler santralin kapasitesine bağlı olarak 1-4 saat arasındaki enerji kesintilerinde santralı besler. Şebeke gerilimi geldiğinde aküler santral tarafından otomatik olarak şarj edilir.

Bazı santrallere doğrudan akü bağlanabildiği halde bazı santrallere aküyle beraber bir akü modülünün ilavesi gereklidir. Bu tip santrallerde akü modülü devresi santral kasasına tutturulmuş ve bir jakla santral ana kartına bağlanmıştır.

Santrallerde akü bağlantısı için iki adet AKÜ bağlantı klemensi vardır. Bu uçlara akünün “+” ve “-“ uçları bağlanır. Şarjı bitmiş büyük kapasiteli aküler sistemin çalışmasını etkileyebilir. Bu durumda akü grubunun harici bir kaynakla şarj edilmesi gerekebilir. Akü bağlantılarını yaparken “+” ve “-“ uçları uçlarını doğru bağlayınız. Akülerin ters bağlanması santrali bozabilir.

Akü bağlı sistemlerde 220 volt şebeke geriliminin gece ve tatil günleri kesilmesi santralin normal çalışmasını etkiler. Akülerin şarj olabilmesi için besleme geriliminin kesilmemesi gerekir.

Akü voltajının 18V ‘ tan daha düşük olduğu durumlarda akü devreden otomatik ayrılır (Akü out ledi yanar). Akünün ayrılmasının istenmediği durumlarda kart üstündeki AKÜ IN köprüsü kısa devre edilir. Bu özellikle aynı zamanda bitmiş aküleri hızlı sarj etmede kullanılır. Akünün devreye girmesinin istenmediği durumlarda AKÜ OUT köprüsü kısa devre edilir. Akü besleme için 5A sigorta konmuş olup akü kapasitesinin büyük ve akü voltajının çok düşük olduğu durumlarda, şarj sırasında bu sigorta atabilir.

SANTRAL VE ÇEVRE BİRİMLERİ

Telefon abone hatlarının toplandığı, konuşma bağlantılarının yapıldığı ve çözüldüğü merkezi yerlere telefon santrali denir.

İlk telefon santrallerinde bağlantılar görevli memurlar tarafından yapılmaktaydı. Bu tip santrallere manuel santral denir. Daha sonra bağlantıların otomatik olarak yapılması düşünülmüş ve otomatik santraller geliştirilmiştir. Otomatik santrallerdeki bağlantılar elektromekanik elemanlarla veya elektronik devrelerle yapılırlar.

Çevre birimleri santral iç abone çıkış hatlarına bağlanan veya santral ana kartı üzerindeki soketlere takılabilen cihaz ve modüllerdir. Bir telefon santrali, çevre birimleri için bir paylaştırıcı görevi üstlenmiştir. Dolayısıyla bir haberleşme sistemi, çevre birimi olmadan sadece santralden ibaret düşünülemez.

Çevre birimlerinin kullanımı isteğe ve ihtiyaca bağlı olup herhangi bir cihaz veya modülün kullanılmaması sistemin çalışmasını etkilemez.

Dahili telefon santrallerine çeşitli çevre birimleri bağlanabilir. Çevre birimi olarak kullanılan cihaz ve modüllerden bazılarışunlardır;

• DTMF veya DP, standart herhangi bir telefon • Konsol telefon • Faks • Modem • Data terminali • Telesekreter • Telsiz telefon • Anons sistemi • Diyafon • Yazıcı • Bilgisayar ara birimi ve raporlama sistemi • Arayan numarayı gösterme modülüsantral montajı

2.1. Haberleşme Tesisatı Çalışma Prensibi

Elektronik telefon santrallerinin temelinde yazılım ve donanımdan oluşan elektronik birimler bulunur. Elektronik santrallerin ortak özelliği depo edilmiş programları kullanan mikroişlemciler tarafından kontrol edilmeleridir. Sistemin çalışması önceden hazırlanmış programlara göre yürür. Sistemler modüler yapıdadır.

Mikroişlemci, bellek ve zamanlama devreleri gibi devreler ana işlem modülü denilebilecek bir modülde bulunur.

Bir haberleşme tesisatında bağlantı isteyen aboneye arayan veya çağıran, bağlanılmak istenen aboneye aranan veya çağrılan diye isim verilir. N aboneye aynı anda en fazla n/2 konuşma yapar. Pratikte bunun olması mümkün değildir. Bu nedenle santraller belirli bir sayıda konuşma yapacak şekilde tasarlanır.

Normal telefon makinesi iki telli olarak santrale bağlanmıştır. Telefonun ahizesi kaldırıldığında makine içerisindeki bir kontağın kapanması ile direnç üzerinden santral devresi kapanmış olur. Bu uyarı santralde çevir sesi talebi olarak değerlendirilir. Çevir sesi alındıktan sonra ilk rakam gönderilince ses kesilir; kayıt işlemi başlar. Son rakamdan sonra santral arama fonksiyonları gerçekleştirir, aranan aboneye zil, arayana geri zil tonu gönderir. Karşı taraf cevap verince konuşma bağlantısı kurulur. Taraflardan birinin telefonu kapatması ile abone devresi açık devre olarak konuşma irtibatı kesilir. Basit bağlantı ve durumlar Şekil 2.1’de gösterilmiştir.

santral montajı santral montajı

Basit bir haberleşme tesisatı üç ana kısımdan oluşur;

  1. Abone Cihazları(Telefon Makineleri): Abonelerin görüşme yapmak için kullandıkları elektronik veya elektromekanik sistemle çalışan cihazlardır.
  2. Lokal Döngüler: Abone cihazından santrale bağlantı yapan iletim hatlarına denir.
  3. Santral ve Düzenekleri: Telefon bağlantısını sağlayan anahtarlama sistemleri ve kontrol elemanlarıdır.

2.2. Konsol Kullanımı

santral montajı

Konsol, santrallerin daha etkin kullanımını sağlamak için tasarlanan çok yönlü bir telefondur. Konsol telefonu kullanarak örneğin, diğer abone telefonlarına değişik özellikler verebilir; ikinci telefonu bütün aramalara açık yapabilir, üçüncü telefonu sadece şehir içi aramalara açabilir, diğer telefonları dış aramalara kapatabiliriz vb.

Resim 2.1’de bir konsolun görünümü verilmiştir. Konsollar normal bir telefona göre daha kompleks bir yapıya sahiptir.

Konsolun en önemli özelliği “meşguliyet panosu”dur. Bu panoda abone ve dış hatların durumu ile santrale ait özelliklerin durumlarıışıklı semboller olarak izlenebilir.

Konsol, ana ve ilave kısım olmak üzere iki kısımdan meydana gelmiştir. Ana kısım üzerinde ekran, telefon tuş takımı, fonksiyon tuşları bulunmaktadır. İlave kısım üzerinde ise iç ve dış hatlara ait tuşlar ve meşguliyet ledleri bulunmaktadır. Konsol üzerindeki telefon tuşlarının dışındaki tuşlara her basılığında bip sesi ile tuşun basıldığı belli olur. Konsol özelliklerinin belli başlılarışunlardır:

  • Operatörün görevlerini daha hızlı ve güvenli olarak yerine getirmesine yardımcı olmak,
  • Tek tuşla çağrı aktarmak,
  • Tek tuşla bellekten arama yapmak,
  • Telefon trafiğinin daha hızlı bir şekilde yönetilmesini sağlamak,
  • İç ve dış hatların meşguliyetlerini izlemek,
  • Santralle ilgili bilgileri izlemek,

Konsolun operatör hattına bağlanması uygun olup, konsol telefonların bağlandığı sistemlerde bu telefonlara çeşitli yazılı mesajlar bırakmak da mümkündür.

Konsol, santralle bağlantısını sistem veri kablosu ve telefon veri kablosu üzerinden kurar. Ayrıca konsolun çalışmasını sağlayacak besleme (+12V) kablosunun da santralle konsol arasında bağlı olması gerekmektedir. Bu bağlantılar santral bağlantı kutusu ve konsol bağlantı kutusunda sırayla belirtilmiştir.

Bazı konsollarda, santralle konsol arasında abone teli bağlantısı yapılmaz. Bu bağlantının ilaveten yapılması telefonun çalışmasını engelleyebilir ve arızalara neden olabilir.

Konsolun santralle bağlantı kurduğu kablo kopukluklarını cihaz kendisi test etmekte ve ekranında göstermektedir. Örneğin data haberleşmesi kurulamazsa ekranda “Data iletişimi Yok” şeklinde bir uyarı mesajı görülür.

Bağlantı sırasında tellerin kısa devre olması ya da sırasının karıştırılması, santralin veya santral seri veri çıkış hattına bağlı olan diğer cihazların düzgün çalışmamasına ya da arıza yapmasına sebep olabilir.

Konu ile ilgili olarak Multitek firmasına ait MT26 santrali ve buna bağlı olarak kullanılan SAT300 konsol seti ele alınacaktır.

MT26 santraline en fazla 4 adet konsol bağlanabilir. Bu santralde kullanılacak olan ilk konsol mutlaka AT soketine takılmalıdır. Eğer ek konsol kullanılacaksa bu konsollar konsol modüllerine takılacaktır.

2.2.1. Konsol Üzerindeki Tuşların Görevleri

Her konsolun işlevini yerine getirebilmesi amacı ile üzerlerinde belirli tuşlar bulunur. Genel olarak tüm konsolların üzerinde aynı tuşlar bulunmasına rağmen bazı konsollarda ek özelliklerin bulunduğu tuşlar bulunabilir. Aşağıda SAT300 konsoluna ait tuşların görevleri ve bu konsolun kullanımına ait bilgilere yer verilmiştir.

  • Rakam Tuşları (0-9): Arayan numarayı tuşlamakta ve programlama modunda program kodu girmeye yarayan tuşlardır.
  • Bekleme Tuşu( * ): Konuşma sırasında aktif olan konuşmayı beklemeye almak için kullanılır.
  • Çevir sesi Alma Tuşu ( # ): Ahizeyi kapatmadan tekrar çevir sesi almak için kullanılır.
    • Oto arar/Hfz ara tuşu: Hafızadan aramada veya otomatik aramada kullanılır. Aşağıda bu tuşun iki kullanım şekli de verilmiştir.
      • Aranılan hat meşgulse ya da düşmüyorsa bu tuşa basıldığında ekranda “Bağlanacak” ifadesi yazar. Bu ifade görüldüğünde ahize kapatılırsa santral, aranılan numarayı otomatik olarak yeniden arar ve bulduğunda kullanıcıya sesli olarak haber verir.
      • Hafızada kayıtlı olan bir numara aranmak isteniyorsa ahize kaldırılıp çevir sesi alındıktan sonra telefon numarasının hafıza kodu tuşlanır. İstenen numara otomatik olarak aranacaktır.
    • Park Et/Oto Hfz tuşu: Hafızadan otomatik aramada veya konuşulan hattı park etmede kullanılır. Aşağıda butuşun iki kullanım şekli de verilmiştir.
      • Harici bir hatla konuşurken başka bir hatla konuşulmak istendiğinde bu tuşa basıldığında hat 90sn süresince park edilmiş (Beklemeye alınmış) olur. Bekletme işlemi unutulursa hat otomatik olarak belirtilen süre sonunda geri döner. Beklemedeki bir hat kullanıcı isteği ile geri alınmak istenirse “Park Al” tuşuna basılabilir. Bekletme süresince telefonun ahizesi kapalı tutulabilir. Bu durumda konsol üzerindeki bekletilen harici hattın ışığı yanıp söner.
      • Santralin hafızasında yer alan bir numaranın otomatik olarak konsola bağlanması istendiğinde çevir sesi alınarak bu tuşa basılır ve telefon numarasının kayıtlı olduğu hafıza numarası tuşlanır. Daha sonra ahize kapatılarak beklenir. Santral istenen numaraya ulaştığında otomatik olarak sesli olarak kullanıcıyı uyarır.
    • Redial/Ara Gir Tuşu: Aranan son numarayı tekrar aramada veya araya girmede kullanılır. Aşağıda bu tuşun iki kullanım şekli de verilmiştir.
      • Aranılan son harici numaraya tekrar ulaşmak için ahize kaldırılıp çevir sesi alındıktan sonra bu tuşa basılarak son numaranın tekrar aranması beklenir.
      • Aranılan dahili numara meşgul ise ve başlangıçta konsola bu yetki tanımlanmış ise meşgul sesi duyulurken bu tuşa basılırsa aranılan kişinin hattına girilmiş olur. Bu işlem genelde acil durumlar için kullanılan bir yöntemdir.
    • Park Al/Sır Gir tuşu: Park edilen (Bekletilen) hattı geri almada veya meşgul abone için arama sırasına girmek için kullanılır. Aşağıda bu tuşun iki kullanım şekli de verilmiştir.
      • Park edilen hattı geri almak için ilk önce ahize kaldırılır. Daha sonra bu tuşa basılarak beklemedeki hat geri alınmış olur. (Aynı işlemi doğrudan harici hat tuşuna basarak ta yapmak mümkündür).
      • Aranılan dahili abone veya Telekom hattı meşgul ise ve serbest kaldığı anda otomatik olarak konsola bağlanması isteniyorsa bu tuşa basılarak ahize açık konumda beklenir. Abone serbest kaldığı anda hattın çaldığı duyulur ve bağlantı gerçekleşir.
    • Flash tuşu: Aboneyi bekletmeye almada veya konuşmayı kesmede kullanılır. Bu tuşa ait kullanım şekli aşağıda verilmiştir.
    • Başlangıçta konsola çatal altı yetkisi verilmiş ise konuşma esnasında bu tuşa basıldığında abone bekletmeye alınmış olur. Eğer konsola yetki verilmemişse bu tuşa basıldığında konuşma kesilir ve yeniden çevir sesi alınır. Çünkü fabrikadan ilk çıkışta bu yetki tanımlanmamıştır. Bu tuşa yetki başlangıçta programlama dahilinde verilebilir. Bu tuşa ait yetki programlama modunda “83aa4” kodu ile verilir.
  • Speaker Tuşu: Konsolun ahizesini kaldırmadan arama ya da konuşma yapmak için kullanılır. Duyulan sesin şiddetini arttırmak için konsolun yanında bulunan ses ayar düğmesinden faydalanılabilir.
  • Hold Tuşu: Konuşma esnasında bu tuşa basıldığında konuşma beklemeye alınır. Bu esnada arayan abone müzik sesi duyar. Konuşmaya devam edebilmek için tekrar bu tuşa basılır. Bu kez müzik sesi kesilir. Bekleyen taraf bu tuş aktif olduğu sürece müzik sesinden başka ses duyamaz.
  • Tone/Pulse Anahtarı: Tonlu ya da darbeli arama yapmak için kullanılır. Özel bir neden yoksa bu tuşun MF konumunda kalması tavsiye edilir.
  • Ringer Anahtarı: Konsolun zil seviyesini ayarlamak için kullanılan komutatör anahtarıdır.
  • Program Tuşu: Bu tuş konsol üzerindeki 20 adet tuşa istenilen program özelliklerini girmek için kullanılır.

2.2.2. Program Tuşları ve Bu Tuşların Programlanması

Konsollar üzerinde bazı fonksiyonları kolay bir şekilde yerine getirebilmek amacıyla hazırlanmış program tuşları bulunur. Gerekli kodlar bu tuşlara atanarak istenen özelliklerin kullanılması sağlanır. SAT300 konsolunda 20 adet programlama tuşu bulunur. Program tuşlarının her santral için başlangıç konumları farklıdır. Program tuşlarından herhangi birinin özelliği değiştirildiğinde tekrardan başlangıç değerine dönmek istenirse bu değeri santrallerin başlangıç değerlerini gösteren tablolardan girmek mümkündür.

Aşağıda konsol seti üzerinde bulunan tuşların konumunu gösteren şekil ve bu tuşlara ait başlangıç değerlerini gösteren tablo verilmiştir.

santral montajı

Tuş İsmiGirilen KodTuş İsmiGirilen KodTuş İsmiGirilen KodTuş İsmiGirilen Kod
T181T282001 51 5
223344
M1HafızaM2HafızaM3HafızaM4 M8Hafıza Hafıza
M5HafızaM6HafızaM7Hafıza
OTsantral montajıPsantral montajı19740207447 960

tuş takımı üzerinde bulunan tuşların görevleri şöyle sıralanabilir:

  • T1 veT2 tuşları harici hatlara çıkış almak için kullanılan tuşlardır.
  • 0-5 tuşları ise dahili hatlara erişim tuşlarıdır.
  • OT tuşu otomatik arama için kullanılır. Otomatik arama yapıldığında ışığı yanar.
  • P tuşu harici hatlardan herhangi biri bekletildiğinde yanar.
  • 19. tuş çağrı yönlendirme tuşudur. Çevir sesinden sonra bu tuşa basılır ve yönlendirilecek telefon numarası girilir.
  • 20. tuş sistemi gece servisinden çıkarmaya yarar. Sistem gece servisine girdiği zaman bu lamba yanık konumda olacaktır. Ahizeyi kaldırılıp bu tuşa basıldığında sistem gece servisinden çıkacak, lamba da sönecektir.
  • M1-M8 tuşları sık kullanılan numaraların programlandığı tuşlardır. Bu tuşların kullanımışöyledir; telefon açılıp “Program” tuşuna basılır. Kaydedilmek istenilen harici telefon numarası varsa 0 ve alan kodu ile birlikte çevrilir. Numara M1-M8 tuşlarından hangisine kaydedilmek isteniyorsa ilgili tuşa basılır. Kullanmak için ise dış hatta erişim alındıktan sonra ilgili hafıza tuşuna basılır.

2.2.3. LCD Ekran

Konsolun üzerinde bulunan LCD ekran görsel olarak hangi abonenin meşgul olduğunu kullanıcıya yanan ışıklar yardımıyla gösterir. Bu ekran üzerinde tarih, saat bilgisi ve bunun yanında aramanın durumu hakkında bilgi veren Türkçe mesajlar bulunur.

Örneğin; 1.MEŞGUL, 2.ARIYOR, KONFERANS gibi mesajlar ve çevrilen numaralar ekranda yazılır. Böylece ekran üzerinde hangi abonelerin sistem üzerinde aktif olduğu öğrenilmiş olur.

Elektronik posta özelliği ile diğer abonelerin bıraktığı mesajlar ekrandan okunabilir.

Örneğin; 1.TOPLANTIDA, 2.İZİNLİ gibi mesajlar kişilerin bıraktığı mesajları gösterir.

2.3. Yedek Güç Ünitesi Çalışma Prensibi

Santraller bireysel olarak kullanılan telefon makinelerinden farklı olarak kendi başlarına bir sistemdir. Telefon makineleri tek olarak kullanıldığında Türk Telekom’ca sunulan hatlara bağlandığı anda çalışma enerjilerini bu hatlardan sağlarlar. Ayrıca bir enerji kullanılmasına gerek yoktur. Sadece özel fonksiyonları olan ev telefonlarında hariçten pil ya da batarya girişleri mevcuttur. Santrallerde ise durum bundan farklıdır. Çünkü santraller dış hatta bağlanmış bir dağıtım şebekesi olarak düşünüldüğünde diğer buna bağlı olan telefonların fonksiyonlarını yönetme özelliğine sahiptirler. Kendilerine has bellekleri ve diğer çevre birimlerini yönetebilecek güçte işlemcileri vardır. Bunların hepsi tek bir yapı altında toplandığı düşünülecek olursa Türk Telekom’un sağlamış olduğu hatlardaki enerji santralin enerjisini karşılayabilecek düzeyde değildir. Bunun için santrallerde ayrı bir besleme ünitesi ve bunun kesilmesi durumunda ise yedek güç üniteleri kullanılır.

Yedek güç üniteleri santrallerin şehir şebekesinden veya ayrı bir kaynaktan aldığı enerjinin istem dışı kesilmesi halinde santrallerin enerjisini devam ettirmesi amacı ile kullanılan birimlerdir. Enerjiyi sağlayan asıl kaynak her zaman şehir şebekesinden sağlanan enerjidir ve bu enerji diğer yardımcı kaynak olan güç ünitelerini besleme görevini de üstlenir. Yardımcı denilen yedek güç üniteleri bakımsız kuru tip akülerden meydana gelmiştir. Bu akülerin enerjileri şehir şebekesinden sağlanır ve şebeke enerjisi devam ettiği sürece şarj durumundadır. Santrallerde akülerin sürekli şarj olmasını sağlayan akü şarj devreleri bulunur. Bu devreler bu güç ünitelerine gereken enerjiyi vermekle yükümlüdürler. Akü şarj durumuna geçtiği anda ise artık şarj devresi saf dışı kalır, akünün enerjisi azaldığında ise tekrar devreye girerek eksilen enerjiyi tekrar akü üzerine depolar. Böylece elektrik kesintilerinde sürekli olarak santrallere enerji sağlanmış olur.

Fakat bilindiği üzere hangi tip akü kullanılırsa kullanılsın santrallerin harcadığı enerjiye bağlı olarak yedek güç ünitelerinin belli bir enerji sağlama süreleri vardır. Bu sürenin her zaman için uzun olması istenir. Bu güç ünitelerinin ise belirtilen süreler dahilinde bakımlarının düzenli olarak yapılması gerekir. Çünkü enerji olmadan santrallerin çalışması düşünülemez.

SANTRALİN PROGRAMLANMASI

Otomatik telefon santralleri farklı teknoloji ve markalarda imal edilmelerine rağmen ortak ve benzer görevleri yapacak donanım yapılarına ve işletme mantığına sahiptirler.

Telefon santralleri çalışabilmeleri için donanımlarının yanında yazılıma da ihtiyaç duyarlar. Yazılım santralin programlanmasıdır. Santral ana kartı üzerindeki EPROM, santrale enerji verildiğinde yürütülecek işleri belirleyen ve üretim esnasında programlanan, ancak özel tekniklerle silinebilen programla yüklüdür. Bunun yanında telefon santrallerinin ek bir bellek ünitesi daha vardır. Bu bellek ünitesinde kullanıcıların isteği doğrultusunda servis tarafından yüklenen programlar bulunur. Bu programlar değiştirilebilir.

Bu programların herhangi bir şekilde (örneğin bellek ünitesinin pilinin bitmesi) silinmesi durumunda sistem istenilen şekilde çalışmayacaktır. Farklı marka ve model santrallerin farklı program kodları olduğundan, programlamaya geçmeden önce santralin kullanım kılavuzu incelenmeli ve yapılacak işlemler talimatlar doğrultusunda yapılmalıdır.

Santrallerde ayrıca, yapılmış olan tüm programların (bellekler, yetkiler, yönlendirmeler vs.) silinip santralın başlangıç durumuna (fabrika ayarlarına) dönüş işlemi de gerçekleştirilebilir. Bu işleme santralin sıfırlanması denir. Santrali sıfırlamak için ilgili santralin program kodlarına bakınız.

3.1. Santral Özellikleri

PBX santraller önceleri manuel olarak, daha sonraları otomatik ve yani türleri sayısal olarak üretilmişlerdir. Santrallerin kullanıcıya sunduğu özellikler üretici firma tarafından belirlenir. Bu özellikleri kullanım şekli ise üretici firmanın hazırlamış olduğu kullanım kılavuzlarında belirtilmiştir. Her santralin farklı özelliklerde olabileceği düşünülürse o santrale ait bir kullanım kılavuzu mutlaka bulundurulmalıdır.

Santrallerin birçok özelliği vardır. Bu özelliklerden bazılarışunlardır:

3.1.1. Kapasite

Santrallerin en önemli özelliklerinden birisi kapasitesidir. Santrallerde belirli sayılarda dış hat girişleri ve yine belli sayılarla sınırlı dahili hat girişleri bulunur. Örneğin, Multitek firmasına ait MT26 santrali 2 harici ve 6 dahili hatta sahiptir.

3.1.2. Desteklenen Çevre Birimi

Santrallere bağlanabilen çevre birimleri santralin özelliğine bağlı olarak değişim gösterebilir. Standart bir telefon bağlanabildiği gibi akıllı telefonlar olarak nitelendirilen konsol setleri de bağlanabilir. Bağlanabilen konsol seti sayısı da santrallerin özelliklerinden biridir. Bunların yanında ek olarak santrallere faks, modem, data terminali, telesekreter, telsiz ve anons sistemi gibi çevre birimleri de bağlanabilir. Fakat santrallerin bu cihazları desteklemesi için yeterli olması gereklidir. MT26 santrallerine 4 adet konsol bağlanabilir.

Santrallere yazıcı bağlama olanağı sunulmuştur. Bu bağlantı RS 232 adı verilen bir standart dahilinde imal edilmiş seri port ile gerçekleştirilir. Yazıcılar özelliklerine göre yapılan bütün dış hat görüşmelerini detaylı olarak yazar. Konuşmayı başlatan abone numarası, aranan numara, aramanın tarihi, başlangıç zamanı, konuşmanın süresi, kullanılan kontör sayısı ve parasal tutar bilgisi dökümü alınabilir. Fakat ücret bilgisi alabilmek için Türk Telekom’dan 12Khz ücretlendirme sinyali alınması gerekir. Eğer kontör birim ücreti santrale girilmişse parasal değer alınabilir. Seri yazıcı santrale iki tel ile bağlanır. Bu jakın7 numaralı ucu MT26 santralinde P yazan yere 3 numaralı ucu ise R yazan yere bağlanmalıdır.

Bazı santrallerde faks cihazını destekleyen dahili bir birim bulunur. Bu birime faks dedektörü denir. Dedektör ikinci dış hattan gelen aramaların faks mı yoksa normal arama mı olduğunu otomatik olarak algılar ve aramaları faksa veya operatöre aktarır. Fakat faks dedektörünün algılama yapabilmesi için faksı gönderen cihazın kendini tanıtma özelliği olması gerekir. Bu özellikteki cihazlar bünyelerinde 1100Hz’lik kod gönderirler.

3.1.3. Programlanabilir Olma

Santrallerin programlanabilir bir yapıda olmaları santraller için ayrı bir özelliktir. Programlama yapabilmek için belli bir dahili abone hattı veya uzaktan programlama özelliği varsa şifre ile birlikte bu işlemler yapılabilir. İstenmeyen kişilerce programın değiştirilmesini önlemek amacıyla, şifrenin bilinmesi kaydıyla yetkisiz kişilerin programa girmesi önlenebilir. Bu işleme programın kilitlenmesi denir. Programa tekrar girebilmek için aynı kodlar tuşlanmalıdır.

3.1.4. Güç Kullanımı

Santrallerin kullandığı güce ilişkin özellikleri değişiklik gösterebilir. Tükettiği güç bakımından santrallerin az enerji harcayanı tercih edilmelidir. Besleme gerilimleri genelde 50Hz 190-250 volt AA özelliklidir. Sistemlerin kurulacağı yer göz önünde bulundurularak voltaj değişimleri olan bölgelerde voltaj regülatörleri kullanmak gerekebilir.

Enerji kesilmelerinde kullanılacak yedek güç ünitesi santralden santrale değişiklik gösterebilir. Bazı santrallerde yedek güç ünitesi için ayrı bir modül gerekse de bazılarında santralde bulunan anakart üzerinde akü bağlantı soketleri yer alır.

Santrallerin enerji kesilmelerinde içerisinde bulunan bilgilerin ve programların korunabilmesi için anakartları üzerinde NiCd pil bulunur. Bu pil santral tarafından sürekli şarj edilerek koruma sağlanır.

3.1.5. Bekletmede Müzik Dinletme

Harici hatlar bekletmeye alındığında bu hatlara santral içinde mevcut olan standart müzik yayını yapılabilir. Bazı santrallere ayrıca teyp veya radyo gibi cihazlar bağlayarak da müzik dinletme seçenekleri vardır. Hariçten böyle bir cihaz bağlanacaksa santral üzerinde bu cihazların bağlanacağı uçlar bilinmelidir. MT26 santralinde Teyp a-b uçları bu bağlantıyı yapmaya yarar.

3.1.6. Genel Gece Servisi

Santrallerde genel gece servisi özelliği varsa ve bu özellik devredeyse yetki verilen aboneler dışındakilerin harice çıkma yetkileri kalkar. Gelen çağrılar tanımlanan aboneye aktarılır.

3.1.7. Çatalaltı (Flash)

Santrallere verilen çatal altı (Flash) özelliği konuşmaları aktarma veya bilgi alma amaçlı kullanılır. Bunu yapmak için telefonun açma kapama mandalına kısa süreli basıp bırakmak gerekir. Flash özelliği santral ilk programlanırken verilmelidir. Aksi takdirde kısa süreli hattın kesilmesi konuşmanın bitmesi ile sonuçlanır. Programlama yapılırken hattın kesilme süresi 600 veya 60 ms olarak ayarlanabilir.

3.1.8. Özel/Ortak Hafıza

Santrallerde bulunan özel veya ortak hafıza ile sık kullanılan numaralar bu hafıza üzerine kaydedilebilir ve daha sonra bu kayda ulaşarak kolayca arama yapılabilir. Bu hafızalara erişim yetkisi santralin programlama aşamasında belirlenir.

3.1.9. Dahili-Harici Çalma Tonu

Santrallerde dahili ve harici aramaların zil sesleri farklı tonlarda ayarlanabilir. Eğer bu özellik tanımlanmışsa harici arama geldiğinde telefonun zili uzun aralıklarla çalar ve gelen çağrının harici bir hattan olduğu anlaşılır. Gelen dahili aramalarda ise telefonun zili kısa aralıklarla çalar ve gelen çağrının dahili bir aboneden olduğu anlaşılır.

Santraller bu özelliklere ek olarak başka özelliklere de sahip olabilirler. Örneğin; telefon kullanarak otomatik kapı açma, dedektör devreleri bağlanarak alarm verme, konferans, diyafon görüşmesi, rahatsız edilmeme, ortak hafızadan arama yapabilme, çağrı aktarma, kilitleme, rahatsız edilmeme vb.

3.2. Santral Markasına Uygun Komut Bilgisi

Santralleri kullanabilmek ve programlayabilmek için santralin markasına göre değişim gösteren kodlarının bilinmesi gerekmektedir. Bu kodlar ise santrallerin kullanım kılavuzlarında bulunur. Aşağıda verilen program kodları Multitek firmasına ait MT 26 santraline aittir.

3.2.1. Santrali Programlama Yöntemleri

Santralin programlanabilmesi için iki yöntem vardır;

  • Santralin “0” numaralı telefondan programlanması; sıfır numaralı telefondan çevir sesini aldıktan sonra “7447” programlama kodu ve ardından programlamak istenilen kod girilir.
  • Santralin uzaktan programlanması; santral ile bağlantı kurularak konuşma esnasında “341*ŞİFRE” tuşlanır. Santral programlama moduna girer ve istenen kodlar tuşlanır.

Her bir doğru girilen kod sonunda onay tonu olarak geriye bir zil tonu verilir. Programlama esnasında meşgul sesi duyulursa bu kodun yanlış girildiğini gösterir.

3.2.2. Programların Korunması

İstenmeyen kişilerce program kodlarının değiştirilmesini engellemek amacıyla santrallerde program koruma kodu bulunur. Bu kod fabrika çıkışında ilk kullanım için belirlenmiştir ve dört rakamdan meydana gelir. (Örneğin: KOD: 1234)

Programlamanın korunması için “0” numaralı telefondan “7021 ŞİFRE *” kodu tuşlanır. Belirlenen şifre program koruma şifresi olacaktır. Bu şifrenin kolayca bulunamayacak şekilde karmaşık olması tavsiye edilir. (Örneğin: ŞİFRE: 9735)

Daha sonra program üzerinde herhangi bir değişiklik yapılacaksa yine aynışifre girilmelidir. Şifrenin kullanıcı tarafından unutulmaması gerekir. Çünkü bu kodlara sadece yetkili servis tarafından ulaşılır.

3.2.3. Programlama Kodları

Santralin markasına uygun program kodları daha önce belirtildiği gibi yalnızca üretici firma tarafından sağlanır. Bu kodlar ilgili santrallerin Montaj ve Kullanım Kılavuzlarında bulunur.

MT26 santralinin programlama kodlarına geçmeden önce programlamanın tarifinde kullanılan kısaltmalar verilecektir;

a,b: Dahili abonenin numarasını belirtir. (0-5)

  1. H : Harici hat numarasını belirtir (1-2)
  2. F : Flash (Çatal altı) yapılacağını belirtir.

3.2.3.1. Abone Yetkilendirme (Dış Hat Sınırlama) Komutları

801a0Sadece aranabilir ve operatörü arayabilir abone
801a1Lokal arayabilir abone
801a2Şehir-içi arayabilir abone
801a3Şehirler-arası arayabilir abone
801a4Milletler-arası arayabilir abone
801a5Sadece ortak hafızadan arayabilir abone
801a6Sadece ortak hafızadan ve Şehir-içi arayabilir abone
801a7Operatör ortak hafızasının tüm numaralarını arayabilir abone
801a8Şehir içi ve 021 ile başlayan kodları arayabilir abone (İstanbul için)
801a924 saat ortak hafızanın sadece 90-99 arasındakileri arayabilir abone (Bekçi için)

3.2.3.2. Araya Girme Yetki Komutları 3.2.3.3. Konferans Görüşme Yetki Komutları

811a0Araya girme yetkisiz abone
811a1Yarı yetkili abone
811a2Tam yetkili abone (Başlangıçta sadece operatör tam yetkilidir.)
821a0Konferans görüşme yapamayan abone
821a1Konferans görüşme yapabilen abone

3.2.3.4. Çevir Sesi Olmayan Abone Komutları

821a2Çevir sesi olan abone
821a3Çevir sesi olmayan abone

3.2.3.5. Gece Servisinde Arayabilme Yetki Komutları

831a0Gece servisinde arama yetkisi olan abone (Gündüz kullanılan yetkiler geçerli)
831a1Gece servisinde arama yetkisi olmayan abone

3.2.3.6. Çatal altı Süresi Komutları

831a4Çatal altı süresi 600ms olarak tanımlanır
831a5Çatal altı süresi 80ms olarak tanımlanır

3.2.3.7. Harici Hatları Servis Dışı Bırakma Komutları

846H0Harici hatlar devrede kalır
846H1Harici hatlar servis dışı bırakılır

3.2.3.8. Harici Hatlara Çıkma Yetkisi Komutları

851a10Abone harici hatların hiçbirine çıkamaz
851a11Abone her iki hatta da çıkış yapabilir (9 tuşlayarak)
851a12Abone yalnızca 1. harici hatta çıkış yapabilir (81 veya* tuşlayarak)
851a13Abone yalnızca 2. harici hatta çıkış yapabilir (82 veya # tuşlayarak)

3.2.3.9. Tarih ve Saat Bilgisi Değiştirme Komutları 3.2.3.10. Yazıcı Komutları

87ggmmyygg:Gün(1-31)–mm: Ay (1-12) – yy:Yıl
88ssddss:Saat(0-23) – dd: dakika(0-59)
891Mini yazıcıya kağıt besler
892Son yapılan 60 görüşmeyi yazar
893Her bir hatta ait kontör empülüs yekünleri dökülür
89430 saniyeden uzun bütün harici görüşmeleri yazar
895Sadece kontör darbesi gelen harici görüşmeler yazılır
896Sadece milletlerarası görüşmeleri döker
897Sadece şehirler-arası ve milletlerarası görüşmeleri döker
898Mesajlar arası boşluk bırakmaz
899Mesajlar arası boşluk bırakır
811a3Görüşmeleri yazıcıdan alınan abone
811a4Görüşmeleri yazıcıdan alınamayan abone

3.2.3.11. Yönlendirme Komutları

90(gH)(çH)n….*Gelen harici bir çağrıyı başka bir harici numaraya yönlendirme
911Harici yönlendirme iptali
912Harici yönlendirme önceki bilgilerle devreye girer
92H1aHarici hat dahili bir aboneye yönlendirilir
92H10Dahili aboneye yönlendirme iptali

3.2.3.12. Faks Kullanım Komutları

950Faks devrede
951Faks kullanımını iptal eder

3.2.3.13. Genel Gece Servisi Komutları

960Sistem normal serviste
961Sistem gece servisine girer
971a..*Gece servisinin etkin olacağı dahili abone
9710*Gece servisi etkin olan abonenin iptali
916Gece servisinde 2. hattan gelen çağrılar gece abonesine gider
917Gece servisinde 2. hattan gelen çağrılar gündüz tanımlanan aboneye gider

3.2.3.14. Bekletmede Müzik Dinletme Komutları 3.2.3.15. Konuşma Kontör Ücreti Komutu

962Müzik devrede
963Müzik devre dışı
98 XXXXXX6 haneli birim ücreti girilebilir

3.2.3.16. Konuşma Süresi Belirleme Komutları

991a0Abone sınırsız süreli konuşabilir
991a1Abone 3 dakika konuşabilir
991a2Abone 5 dakika konuşabilir
991a3Abone 2 dakika konuşabilir
991a4Giren aramalar sınırlı konuşmalıdır
991a5Giren aramalar sınırsız konuşmalıdır

3.2.3.17. Elektronik Reset (Worm Start) Komutu

952Santral reset durumuna geçer

3.2.3.18. Dahili/Harici Zil Tonu Değiştirme Komutu

953Dahili ve harici zil tonları birbirinden farklı çalar

3.2.3.19. Özel Röle Komutları

957Özel röle 1 sn süre ile çekili kalır
958Özel röle 2 sn süre ile çekili kalır
821a4Özel röleyi kullanabilen abone
821a5Özel röleyi kullanamayan abone

3.2.3.20. Santrali Sıfırlama Komutu

959Santral fabrika ayarlarına geri döner. (Kayıtlı numaralar silinmez)

3.2.3.21. Harici Numaraları Arama Kısıtlama Komutları 3.2.3.22. Harici Hat Erişim Kodu Komutları

851029Girilen bütün kodları siler ve kısıtlamaları kaldırır
851a30Kısıtlama yoktur
851a311.Grup (01-05) sıra numarasıarasına girilen kodları arayamaz
851a322.Grup (06-10) sıra numarasıarasına girilen kodları arayamaz
851a333.Grup (11-15) sıra numarasıarasına girilen kodları arayamaz
851a344.Grup (16-20) sıra numarasıarasına girilen kodları arayamaz
851a351. ve 2. grup kodları arayamaz
851a361. ve 3. grup kodları arayamaz
851a371. ve 4. grup kodları arayamaz
851a382. ve 3. grup kodları arayamaz
851a392. ve 4. grup kodları arayamaz

santral

3.3. Konsol Kullanarak Programlama

Aşağıda bir önceki konuda verilen program kodları ile konsol kullanarak programlama anlatılacaktır.

3.3.1. Ortak Hafızaya Numara Girme

Santral içerisinde bulunan ortak hafızaya numara kaydı yapabilmek için sırasıyla aşağıdaki işlemler yapılır;

  • Ahize kaldırılıp dahili çevir sesi duyulur,
  • “78” tuşlanır,
  • Kaydedilecek hafıza numarası girilir (0-99),
  • Harici grup kodu olarak “1” tuşlanır,
  • Kaydedilecek olan harici numara tuşlanır,
  • Çatal altı yapılarak dahili çevir sesi duyulur,
  • Başka numara kaydedilmek istenirse kapatmadan aynı işlemler yapılır,
  • İşlem bitiminde telefon kapatılır.

Örneğin: 25. Hafızaya 228 48 48 numaralı telefonu kaydetmek için;

• 78,25,1,2284848 çevrilir ve ardından çatal altı yapılır.

3.3.2. Sistemi Genel Gece Servisine Sokma

Sistem genel gece servisine girdiğinde belirli aboneler dışındaki bütün aboneler yetkisiz kalırlar. Bunu yapabilmek için aşağıdaki işlemler yapılır;

  • Konsol ile sistem programlama moduna alınır. (Çevir sesinden sonra 7447 tuşlanır)
  • “961” çevrilerek gece servisi ayarlanır.
  • “831a0” çevrilerek gece servisinde aramaya yetkili aboneler belirlenir.
  • “971a*” çevrilerek gece servisinde gelen aramalara cevap veren aboneler belirlenir.

Bu durumda sadece gece servisinde aramaya yetkili aboneler arama yapabilir. Harici çağrı geldiğinde ise tanımlanan gece servisi abonelerinin hepsinin zili aynı anda çalar. İlk kaldıran cevap verir.

3.3.3. Çevir Sesi Olmayan Abone

Kulaklık takan veya telefonu sürekli açık kalan operatör gibi çevir sesi verilmesi istenmeyen abonelere bu özellik verilir. Çevir sesi olmayan abone arandığında doğrudan bağlanılır ve konuşulur. Aşağıdaki işlem kodu ile bunu yapmak mümkündür;

  • Santral programlama moduna alındıktan sonra;
  • “821a3” çevrilerek çevir sesi olmayan abone belirlenir.

Örneğin; 3 numaralı abonede çevir sesi olması istenmiyorsa programlama modunda iken;

• “821,3,3” çevrilerek telefondan programlama onay sesi alınır ve telefon kapatılır.

3.3.4. Dış Hat Konuşma Süresini Kısıtlama

İstendiği takdirde santrale bağlı telefonların harici görüşmelerine sınırlama getirilebilir. Harici çıkan ya da giren görüşmeleri sınırsız, 2, 3 ve 5 dakika ile sınırlı yapmak mümkündür. Eğer sınırlama verilmiş bir abone görüşme yaparsa konuşmanın bitmesine 20sn kala telefondan uyarı tonu alır. Bunu yapabilmek için;

  • Santral konsol yardımı ile programlama moduna alınır,
  • “991” programlama kodu çevrilir,
  • Ardından abonenin dahili numarası çevrilir,
  • Son olarak kısıtlama biçimi kodu çevrilir, (0-5 arası kod)
  • Telefon kapatılır.

Örneğin: 2 numaralı abonenin dış hat aramaları 2 dakika ile sınırlanmak isteniyorsa;

• “991,2,3” çevrilerek telefondan programlama onay sesi alınır ve telefon kapatılır.

3.3.5. Dış Hat Erişim Sınırlaması

Dış hatta erişecek olan abonelerin arama sınırlamalarını belirlemede kullanılır. Bu program sonunda belirlenen abone ya da aboneler şehir içi, şehirler arası, milletlerarası ya da yalnızca ortak hafızadan arayabilme gibi kısıtlanmış olur. Bunun için;

  • Santral konsol yardımı ile programlama moduna alınır,
  • “801” programlama kodu çevrilir,
  • Ardından kısıtlama getirilecek abone numarası tuşlanır, (0-9 arası kodlar)
  • Son olarak ta kısıtlama kodu ile kısıtlama biçimi belirlenir.
  • Telefon kapatılır.

Örneğin: 5 numaralı abonenin dış hat aramaları yalnız şehir içi ile sınırlanmak isteniyorsa;

• “801,5,2” çevrilerek telefondan programlama onay sesi alınır ve telefon kapatılır.

3.3.6. Dış Hat Yetki Sınırlaması

Bu programlama kodu ile dış hat gruplarına bazı abonelerin çıkması engellenir. Bunu yapabilmek için;

  • Santral konsol yardımı ile programlama moduna alınır,
  • “851” programlama kodu çevrilir,
  • Ardından kısıtlama getirilecek abone numarası tuşlanır,
  • 10-13 arası olan kısıtlama kodlarından biri tuşlanır,
  • Telefon kapatılır.

Örneğin: 4 numaralı abonenin yalnızca 1.dış hattı kullanması istenirse;

• “851,4,12” çevrilerek telefondan programlama onay sesi alınır ve telefon kapatılır.

3.3.7. Dış Hattan Geleni Yönlendirme

Bu programlama kodu ile harici bir hattan gelen aramalar dahili bir aboneye yönlendirilebilir. Bunu yapabilmek için;

  • Santral programlama moduna alınır,
  • “92” programlama kodu çevrilir,
  • Ardından işlem yapılacak dış hat numarası tuşlanır, (1-2)
  • “1” tuşlanır,
  • Son olarak yönlendirilecek abonenin numarası tuşlanır,
  • Telefon kapatılır.

Örneğin: 2 numaralı dış hattan gelen aramaların 1 numaralı aboneye yönlendirilmesi istenirse;

• “92,2,1,1” çevrilerek telefondan programlama onay sesi alınır ve telefon kapatılır.

3.3.8. Tarih ve Saat Bilgisi Girme

Bu programlama kodu ile santrale saat ve tarih bilgisi girilebilir. Tarih ve saat bilgisi yazıcı dökümlerinde zamanı göstererek kullanıcıyı bilgilendirir. Bu işlemi yapabilmek için;

  • Santral programlama moduna alınır,
  • Tarih için “87” – Saat için “88” programlama kodu çevrilir,
  • Ardından tarih ya da saat bilgisi ikişer hane olarak girilir, (gg,mm,yy – ss,dd)
  • Telefon kapatılır. Örneğin: Şu anki Tarih 12.04.2005 ve saat 23:55 olsun bunu programlamak için;
  • İlk önce tarih bilgisi için,
  • “87,12,04,05” çevrilerek telefondan programlama onay sesi alınır ve telefon kapatılır,
  • Saat bilgisi için ise,
  • “88,23,55” çevrilerek telefondan programlama onay sesi alınır ve telefon kapatılır,

3.3.9. Çatalaltı Programı

Bu programlama kodu ile çatalaltı süresi belirlenir. Bunu yapabilmek için;

  • Santral programlama moduna alınır,
  • “831” programlama kodu çevrilir,
  • Ardından 600ms için “4” 80ms için ise “5” tuşlanır,

• Telefon kapatılır. Örneğin; Çatalaltı süresini 80ms olarak ayarlamak için;

• “831,5” çevrilerek telefondan programlama onay sesi alınır ve telefon kapatılır.

3.3.10. Beklemede Müzik

Bu program ile beklemeye alınan herhangi bir hattın müzik dinleyip dinlemeyeceği belirlenir. Bu işlemi yapabilmek için;

  • Santral programlama moduna alınır,
  • “962” programlama kodu çevrilir,
  • Telefon kapatılır. Beklemede müzik özelliği verilmiş olur. Bu programın iptali için 963 programlama kodu uygulanır.

3.3.11. Harici Hat Erişim Kodu Belirleme

bu programlama kodu ile harici hatlara çıkmak için çevrilecek kodu belirleme işlemi yapılır. Dış hatta erişim kodu “0” ya da “9” olarak belirlenebilir. Harici hatta erişim kodu “0” olarak ayarlandığında operatörün kodu “0” değil otomatik olarak “9” olur. Bunu yapabilmek için;

  • Santral programlama moduna alınır,
  • Dış hat erişim kodu “9” olacaksa “968” programlama kodu çevrilir,
  • Dış hat erişim kodu “0” olacaksa “969” programlama kodu çevrilir,
  • Telefon kapatılır.

SİSTEMİN KONTROLÜ VE TESLİMİ

4.1. Sistem Kontrol Formu Hazırlanması

Haberleşme tesisatı kurulduktan sonra yapılacak en önemli iş sistemin çalışmasını kontrol etmektir. Bunu yapabilmek için daha önceden hazırlanmış sistem kontrol formlarına ihtiyaç duyulur. Sistem kontrol formları bütün cihaz modellerini kapsayacak ve bu cihazların özelliklerini yapısında barındıracak şekilde esnek olarak hazırlanmalıdır.

Örneğin; Karel ve Multitek firmalarına ait satış ve kurulum işlemleri yapılıyorsa Sistem Kontrol Formu bu iki markayı da seçenek olarak yapısında bulundurmalıdır.

Sistem kontrol formlarının hazır matbu formlar şeklinde yapılması firma açısından büyük kolaylık olacaktır. Formun en üst bölümüne firmanın adı, işletme sahibinin adı, vergi numarası, adres ve telefon numarası gibi firmayı tanıtıcı bilgilere yer verilmelidir. Ayrıca bu form iki nüsha halinde hazırlanıp bir nüshasının kullanıcıda kalması sağlanırsa olası bir anlaşmazlık önlenmiş olur.

Formun en alt kısmında ise firmanın kaşesi ve kontrolü yapan yetkilinin imzası bulunabilir. Eğer form aynı zamanda sözleşme niteliğinde ise kurulan sistemin garanti ve arıza takibi için bu tür ayrıntıların form üzerinde belirlenmesi gerekir. Sistemin çalıştığı bilgisine onay vermesi bakımından ise kullanıcıya bir imza bölümü açılmalıdır.

Sistem kontrol formları yeni üretilen cihazlara ayak uydurması bakımından sürekli geliştirilebilir olmalıdır. Formun üst ve alt bölümlerine örnek verilmiştir.

santral sisteminin kontrolü 

4.1.1. Testi Yapılacak Cihazların Belirlenmesi

Formu oluşturmada ilk basamak testi yapılacak olan cihazların belirlenmesidir. Hangi tür cihazlar kullanılacaksa bu cihazlarla ilgili ayrıntılar önceden belirlenmelidir. Markalar belirlendikten sonra diğer aşama bu markaya ait hangi cihazların bulunduğudur.

Örneğin; Multitek firması santral üretimi yanında akıllı telefon (Konsol seti) imalatı da yapmaktadır. Bunun yanı sıra firmalar santral yanında çevre birimleri olan yazıcı, modem, sesli anons sistemi gibi cihazların üretimini de yapabilmektedir.

Dikkat edilecek diğer bir husus herhangi markaya ait aynı cihazdan değişik modellerin bulunabileceğidir.

Örneğin; Karel firmasına ait santraller birden fazla modele sahip olabilir. Karel santralleri MS38, MS48, MS128, MS224 gibi modeller içerirler.

4.1.2. Test Edilecek Özelliklerin Belirlenmesi

Testi yapılacak olan cihazların belirlenmesinden sonraki basamak bu cihazın hangi özelliklere sahip olduğunu belirlemektir. Yine aynışekilde formun esnek bir özellik kazanması açısından en sık kullanılan özellikler seçenek dahilinde bulunmalıdır. Bunun haricinde sık kullanılmayan özellikler ise ayrıca açılacak bir bölüme yazılabilir. Değişik cihazlarda göz önüne alınırsa bu özellikler diğer cihazları da kapsayacak nitelikte olmalıdır.

Örneğin; Multitek firmasına ait MT26 santralinin özellikleri belirlenirken seçenek olarak gece servisi özelliği, dahili aboneler arası görüşebilme, yedek güç ünitesi, çağrı yönlendirme, konferans görüşme, çağrı aktarma vb. testler form üzerinde bulundurulabilir.

4.2. Sistem Kontrolünün Yapılması ve Formun Doldurulması

Sistem kontrol formu hazırsa tesisatı yapılmış bir sistemin testi yapılabilir. Sistemin tüm testi cihaz üzerinde belirlenen ölçütler doğrultusunda yapılır.

4.2.1. Test Edilen Cihazın Form Üzerinde İşaretlenmesi

Form üzerinde ilk önce testi yapılacak olan cihazlar işaretlenir. Eğer komple bir haberleşme tesisatının testi yapılacaksa kurulan bütün cihazlar form üzerinde işlenir. Kurulu bir santrale eklenen yeni bir modül veya çevre birimi varsa yalnızca eklenen cihaz işaretlenmelidir.

Fakat sistemin beyni kabul edildiği için arızalı bir santral cihazı değiştirildiğinde yine bütün sistemin testi yapılmalıdır. Bunun sebebi de bütün çevre birimlerinin kontrolünün santral cihazı üzerinde bulunmasıdır.

Test edilecek olan cihaz form üzerinde işaretlendikten sonra bu cihaza ait özelliklerin işaretlemesi yapılır.

4.2.2. Test Edilen Özelliklerin Form Üzerinde İşaretlenmesi

Formda belirtilen sırada cihaz aşama aşama teste tabi tutulur. Her özellik testinden sonra form üzerinde ilgili bölüme işaret konulur veya uygun boşluğa çalışıp çalışmadığını belirten kısa cümleler kurulur.

Eğer kontrolü yapılan cihazlardan herhangi biri normalin dışında bir çalışma gerçekleştiriyorsa tekrardan incelemeye alınarak düzgün çalışması sağlanır. Arıza giderilemiyorsa uygun boşluğa bu arıza belirtilerek cihazın yenisiyle değiştirilmesi sağlanır.

Tüm testler başarı ile sonuçlandığı taktirde ise kullanıcıya sistemin çalışması hakkında bilgi verilmeye başlanır.

4.3. Kullanıcıya Sistemin Çalışmasıİle İlgili Bilgi Verilmesi

Son olarak sistemin nasıl kullanılacağı hakkında kullanıcıya bilgi verilir. Bilgiler kullanıcının anlayabileceği sade bir dille anlatılmalı, aşırı teknik terimlerden kaçınılmalıdır. Sistemi anlatırken en temel seviyeden başlanmalıdır. Her anlatılan özellik sonunda kullanıcının anlamadığı çalışma biçimi varsa tekrardan anlatılmalıdır.

Kullanıcının daha sonra karşılaşacağı herhangi bir çalışma hatası karşılığında kendi başına halledebileceği kadar bilgiler verilmelidir. Kullanıcının halledemeyeceği arıza vb. durumlarda teknik servise ulaşması gerektiği bildirilmelidir.